Miễn phí xe buýt tại TP.HCM: Gợi mở mô hình phát triển giao thông xanh ở các đô thị

Một mũi tên trúng nhiều đích

Trong bối cảnh áp lực giao thông và ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng tại các đô thị lớn, đặc biệt như TP.HCM thì việc triển khai chính sách miễn phí xe buýt được xem là một bước đi mang tính đột phá.

Tại hội nghị Thành ủy TP.HCM lần thứ 5, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang cho biết, Thành phố dự kiến sẽ chi khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm để miễn phí xe buýt.

Điều này nhằm giúp người dân giảm chi phí đi lại mà còn thúc đẩy sử dụng phương tiện công cộng, từng bước giảm ô nhiễm môi trường và những tác động lan tỏa mạnh mẽ đến kinh tế xã hội.

Trước hết, miễn phí xe buýt giúp gia tăng đáng kể lượng hành khách sử dụng phương tiện công cộng. Khi rào cản chi phí được gỡ bỏ sẽ thúc đẩy xu hướng người dân chuyển từ phương tiện cá nhân sang xe buýt, góp phần giảm mật độ xe máy, ô tô trên đường.

Từ đó giảm ùn tắc giao thông - một “bài toán nan giải” của các đô thị lớn. Việc tăng tỷ lệ sử dụng xe buýt còn mang lại lợi ích rõ rệt về môi trường.

Chính sách miễn phí xe buýt còn có ý nghĩa xã hội sâu sắc. Việc đảm bảo quyền tiếp cận giao thông công cộng cho mọi tầng lớp nhân dân giúp thu hẹp khoảng cách về cơ hội học tập, việc làm và dịch vụ.

Tính toán của Sở Xây dựng, mỗi năm TP.HCM thiệt hại khoảng 6 tỉ USD/năm (hơn 140.000 tỉ đồng) do ùn tắc giao thông và những thiệt hại lớn cả về kinh tế, sức khỏe người dân từ ô nhiễm bởi phương tiện giao thông. Khoản chi 7.000 tỉ đồng cho xe buýt thực chất là một khoản “đầu tư” hợp lý.

Theo ông Bùi Hòa An - Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, đơn vị đang hoàn tất các bước để trình HĐND Thành phố vào kỳ họp cuối tháng 4, sau khi Nghị quyết được thông qua sẽ bắt tay thực hiện.

Khi miễn phí xe buýt cho người dân, Sở Xây dựng dự báo và đang tính toán phương án số lượng hành khách tăng lên khoảng 30%. Hiện tại hạ tầng và lượng xe hoàn toàn có thể đáp ứng nếu nhu cầu tăng lên mức 50%.

Tháo gỡ nút thắt để nhân rộng mô hình

Dù mang lại nhiều lợi ích, việc triển khai miễn phí xe buýt cũng đặt ra không ít thách thức, nhất là nguồn lực tài chính.

Không còn nguồn thu từ vé, ngân sách Nhà nước sẽ phải bù đắp chi phí vận hành, bảo trì và đầu tư hệ thống. Đây là áp lực không nhỏ, nhất là trong bối cảnh nhu cầu chi tiêu công ngày càng lớn.

Một thách thức khác là năng lực hạ tầng và chất lượng dịch vụ. Khi lượng hành khách tăng nhanh, nếu hệ thống xe buýt không được nâng cấp kịp thời sẽ dễ rơi vào tình trạng quá tải gây phản tác dụng. Do đó, cần đầu tư đồng bộ từ phương tiện, bến bãi đến hệ thống điều hành thông minh.

Ngoài ra, việc thay đổi thói quen của người dân cũng là yếu tố then chốt. Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp vận tải và chính quyền địa phương cũng cần phải được thực hiện đồng bộ.

Nhìn nhận về chủ trương miễn phí xe buýt tại TP. Hồ Chí Minh, chuyên gia giao thông TS. Phan Lê Bình cho rằng, đây là một chủ trương rất quyết liệt. Bối cảnh giá nhiên liệu biến động rất mạnh, một số đông người dân đã chuyển từ xe máy, xe hơi sang đi phương tiện công cộng.

Khi miễn phí vé xe buýt sẽ thúc đẩy người dân chuyển đổi nhiều hơn nữa sang sử dụng phương tiện công cộng là xe buýt.

Tuy nhiên mức tiền được miễn phí có lẽ không phải là quá lớn đối với từng người dân mà quan trọng là giải quyết vấn đề sử dụng xe buýt khiến họ mất thời gian đi lại nhiều hơn.

Trao đổi với PV, một chuyên gia trong lĩnh vực giao thông đô thị cũng khẳng định, miễn phí xe buýt chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm các điều kiện then chốt như mạng lưới tuyến hợp lý, tần suất cao, đúng giờ, hạ tầng ưu tiên và trải nghiệm người dùng tốt.

Với những vùng đông dân cư thì cần phải có phương tiện kết nối từ ngõ hẻm cho tới đường lớn. Người dân cần được tiếp cận phương tiện công cộng thuận tiện nhất, nếu không chính sách khó có thể kéo người dân rời bỏ phương tiện cá nhân.

Miễn phí xe buýt không phải là “đũa thần” giải quyết mọi vấn đề giao thông đô thị nhưng nếu được triển khai đúng hướng, đây sẽ là cú hích quan trọng để thay đổi diện mạo giao thông công cộng.