Thanh toán số bùng nổ, rút tiền mặt thoái trào

Số liệu từ hệ thống thanh toán của Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (Napas) cho thấy, trong giai đoạn 2020–2025, xu hướng sử dụng tiền mặt tại Việt Nam suy giảm rõ rệt. Lượng rút tiền mặt tại ATM đã giảm hơn một nửa so với năm 2020, hiện chỉ còn khoảng 40-45% và tiếp tục giảm nhanh qua từng năm.

Ngược lại, thanh toán không dùng tiền mặt ghi nhận mức tăng trưởng bùng nổ. Trong cùng giai đoạn, số lượng giao dịch thanh toán qua các kênh số như chuyển khoản, thẻ và chi tiêu trực tuyến tăng hơn 11 lần, cả về số lượng lẫn giá trị. Hiện nay, mỗi ngày hệ thống thanh toán quốc gia xử lý trên 40 triệu giao dịch, với tổng giá trị luân chuyển vượt 200 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 9 tỷ USD/ngày.

Đáng chú ý, trong các dịp cao điểm như Tết Nguyên đán, lưu lượng giao dịch thanh toán số chỉ tăng khoảng 30-40% so với ngày thường, thấp hơn rất nhiều so với mức tăng gấp nhiều lần của nhu cầu rút tiền mặt trước đây.

Xu hướng này được phản ánh rõ nét tại Hà Nội – địa phương có mức độ số hóa thanh toán thuộc nhóm cao nhất cả nước. Tính đến cuối năm 2025, toàn thành phố có gần 400.000 thiết bị POS, tăng khoảng 80.000 thiết bị so với năm 2024. Số lượng đơn vị chấp nhận thẻ đạt gần 175.000, tăng mạnh chỉ sau một năm. Ở chiều ngược lại, số lượng ATM tiếp tục giảm, còn 2.586 máy, giảm gần 180 máy so với cuối năm trước. Trong năm 2025, giao dịch qua ATM giảm hơn 17% về số lượng và giảm trên 6% về giá trị.

Sự dịch chuyển từ tiền mặt sang thanh toán số giúp các ngân hàng thương mại giảm đáng kể chi phí vận hành, từ vận chuyển, tiếp quỹ, bảo trì máy móc đến bố trí nhân sự, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm cuối năm.

Đồng thời, thanh toán số ngày càng len sâu vào đời sống thường nhật, từ chợ truyền thống, quán ăn nhỏ, bãi trông giữ xe đến các dịch vụ công, với chuyển khoản và quét mã QR trở thành phương thức phổ biến ngay cả với các giao dịch giá trị nhỏ.

Ở quy mô toàn nền kinh tế, theo Ngân hàng Nhà nước, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt trong năm 2025 ước gấp khoảng 28 lần GDP, vượt xa mục tiêu đặt ra tại Quyết định số 1813/QĐ-TTg về phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2021–2025.

Bình quân hằng năm, số lượng và giá trị giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng lần lượt 58,86% và 24,36%. Trong giai đoạn 2021–2025, giao dịch qua Internet tăng bình quân 60,6% về số lượng và 31,92% về giá trị; qua điện thoại di động tăng 73,32% và 52,55%; riêng giao dịch qua QR Code tăng trên 100% mỗi năm, cả về số lượng lẫn giá trị.

Để đáp ứng nhu cầu này, các ngân hàng và Napas đã đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng thanh toán, từ hệ thống chuyển mạch, bù trừ đến core banking. Hạ tầng được thiết kế theo hướng dự phòng và mở rộng linh hoạt, đủ khả năng xử lý các kịch bản lưu lượng tăng gấp đôi, gấp ba trong những thời điểm cao điểm như dịp Tết. Cùng với đó là cơ chế giám sát 24/7, hệ thống cảnh báo sớm và lực lượng trực vận hành nhằm bảo đảm hoạt động thanh toán an toàn, thông suốt.