Khi 'siêu' El Nino 'gõ cửa': Việt Nam sẵn sàng các giải pháp đảm bảo cung ứng điện

Thời tiết năm nay sẽ rất phức tạp

Thời gian qua, tình hình thời tiết đang diễn biến hết sức phức tạp với các đợt nắng nóng gay gắt kéo dài trên diện rộng. Nền nhiệt độ liên tục duy trì ở mức cao kỷ lục và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt trong những ngày tới.

Theo các mô hình dự báo từ cơ quan khí tượng thủy văn trong nước và quốc tế, năm 2026 đang đối mặt với những dị thường lớn về khí hậu, trong đó đáng lo ngại nhất là hiện tượng “Siêu El Nino” với khoảng 80% khả năng sẽ chính thức thiết lập vào tháng 7 tới đây. El Nino không chỉ ảnh hưởng đến bão mà còn tác động đến lượng mưa, hạn hán, gió mùa và nhiệt độ toàn cầu.

Những hiện tượng thời tiết cực đoan không chỉ tác động trực tiếp đến đời sống người dân và sản xuất nông nghiệp mà còn gây sức ép rất lớn lên công tác vận hành hệ thống điện quốc gia.

Đối với hệ thống điện quốc gia, El Nino năm 2026 dẫn đến nhiệt độ tăng cao làm nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh, phụ tải hệ thống liên tục lập kỷ lục mới, đồng thời, khô hạn kéo dài làm giảm nghiêm trọng lượng nước về hồ thủy điện, ảnh hưởng đến khả năng phát điện của các nhà máy, trong khi đây là nguồn điện chiếm tỉ trọng lớn trên hệ thống.

Do ảnh hưởng của các đợt nắng nóng kéo dài ngay từ đầu tháng 4, từ ngày 13-15/5 và đặc biệt là trong giai đoạn 23-27/5, nhu cầu tiêu thụ điện của toàn hệ thống tăng đột biến và liên tục thiết lập các mức đỉnh mới.

Theo thống kê của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), ghi nhận đến ngày 25/5 phụ tải điện toàn quốc lập kỷ lục mới ở công suất 57.120 MW, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm 2025; sản lượng tiêu thụ điện đạt 1,171 tỷ kWh, tăng 11,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong đó phụ tải hệ thống điện miền Bắc cũng đạt mức công suất 29.667 MW, tăng 26,2% so với cùng kỳ năm 2025; sản lượng tiêu thụ điện đạt 603,0 triệu kWh, tăng 20,2% so với cùng kỳ năm 2025.

Lũy kế đến ngày 25/5, phụ tải hệ thống điện Quốc gia đạt 133,14 tỷ kWh, tăng 8,3% so với cùng kỳ năm 2025 (trong đó, miền Bắc 61,9 tỷ kWh, miền Trung 12,75 tỷ kWh và miền Nam 58,0 tỷ kWh, tăng lần lượt 11,1%/7,8%/5,6% so với cùng kỳ năm 2025).

Các kịch bản tăng trưởng phụ tải đã được tính toán từ kế hoạch vận hành hệ thống điện được Bộ Công Thương ban hành theo Quyết định số 3477/QĐ-BCT ngày 28/11/2025 của Bộ Công Thương về việc phê duyệt Phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2026, theo đó phương án tăng trưởng phụ tải ở mức 8,5 % theo kịch bản cơ sở, 11,2% theo kịch bản điều hành và kịch bản kiểm tra với mức tăng trưởng 14,2%.

Đồng thời, Bộ Công Thương đã và đang chỉ đạo quyết liệt NSMO và các đơn vị phối hợp chặt chẽ, thực hiện mọi giải pháp đảm bảo cung ứng điện năm 2026 và các năm tới.

Đảm bảo cung cấp điện trước bối cảnh khó khăn

Các bất ổn địa chính trị toàn cầu, đặc biệt là xung đột Mỹ - Iran từ cuối tháng 2/2026, đã đẩy thế giới vào một trong những cuộc khủng hoảng năng lượng và đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu, đặc biệt là khí LNG cho phát điện (giá tăng cao, nhập hàng khó hơn...), ảnh hưởng đến công tác vận hành hệ thống điện trong nước.

Khi nắng nóng xảy ra trên diện rộng và kéo dài, đỉnh phụ tải thường dịch chuyển sang khung giờ tối (20h-23h), thậm chí vượt cả cao điểm ban ngày. Đây cũng là thời điểm hệ thống chịu áp lực lớn nhất do không còn nguồn điện mặt trời hỗ trợ, trong khi nhiều nhà máy thủy điện nhỏ nước về kém không đủ nước phát điện, làm khả năng đáp ứng phụ tải và duy trì dự phòng của hệ thống bị thu hẹp đáng kể.

Bên cạnh đó, hệ thống cũng đang phải đối mặt với một số rủi ro tiềm ẩn như: suy giảm công suất các tổ máy nhiệt điện than do đã vận hành ở mức công suất cao trong thời gian dài hoặc yêu cầu về môi trường.

Để tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ vận hành hệ thống điện quốc gia, bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định, phục vụ hiệu quả các hoạt động kinh tế - xã hội trong năm 2026, về lưới điện: NSMO đã phối hợp với các đơn vị sửa chữa, bảo dưỡng lưới điện nhằm bảo đảm mức khả dụng cao nhất cho hệ thống truyền tải và phân phối, đặc biệt đối với các công trình phục vụ cấp điện cho miền Bắc như nâng công suất MBA AT1 Hòa Bình, đưa vào vận hành MBA AT1 T500 Phố Nối và AT7 T220 Hà Đông…

Về thủy điện, thực hiện vận hành linh hoạt hồ chứa, chủ động tích nước các thủy điện nhỏ, huy động hợp lý để phát điện vào khung giờ cao điểm tối. Đồng thời, phối hợp dịch chuyển giờ phát của các nhà máy thủy điện nhỏ miền Bắc để hỗ trợ hệ thống trong giờ cao điểm. Đến nay, xấp xỉ 100 % số nhà máy (301/301 NMĐ với công suất 3000MW) được yêu cầu đã điều chỉnh biểu đồ phát điện theo khung giờ mới.

Về nhiệt điện than, huy động tối đa các tổ máy khả dụng để đảm bảo dự phòng, đôn đốc các đơn vị khắc phục sự cố, nâng cao công suất khả dụng để phát tối đa vào khung giờ cao điểm tối. Với các tổ máy bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ nước làm mát cao, chủ động phối hợp giảm công suất giờ thấp điểm để huy động cao khả dụng công suất cao nhất vào cao điểm.

Về tuabin khí và nhiệt điện dầu: NSMO phối hợp chặt chẽ với PV GAS để tích khí và huy động các tổ máy theo khả năng cấp khí; đồng thời linh hoạt chuyển đổi giữa khí nội địa, LNG và dầu DO nhằm phát tối đa trong giờ cao điểm và giảm chi phí hệ thống. Huy động cao nguồn LNG và các tổ máy chạy dầu chi phí cao: như Nhiệt điện Ô Môn I dùng dầu FO, các tổ tuabin khí dùng dầu DO như nhà máy điện Thủ Đức, Cần Thơ.

Về phụ tải: Để phù hợp với đặc tính phụ tải mùa hè, NSMO đã đề xuất áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường mới trong tháng 6/2026 nhằm điều tiết nhu cầu sử dụng điện trong giờ cao điểm từ 17h30 đến 22h30.

Ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, đồng thời bảo đảm vận hành an toàn hệ thống điện, NSMO khuyến nghị cộng đồng sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, đặc biệt trong các khung giờ từ 13 giờ đến 16 giờ và từ 20 giờ đến 23 giờ trong các ngày nắng nóng cực đoan, diện rộng tại miền Bắc