Vì sao Trung Quốc siết kiểm soát giao dịch chứng khoán nước ngoài?

Động thái này phản ánh mâu thuẫn ngày càng lớn giữa nhu cầu đầu tư ra nước ngoài của người dân Trung Quốc và nỗ lực của Bắc Kinh trong việc duy trì kiểm soát vốn, ổn định tỷ giá và bảo vệ hệ thống tài chính nội địa.

Vì sao Bắc Kinh mạnh tay?

Nguyên nhân lớn nhất là lo ngại dòng vốn tiếp tục chảy khỏi Trung Quốc trong bối cảnh nền kinh tế tăng trưởng chậm lại, thị trường bất động sản suy yếu và nhà đầu tư tìm kiếm cơ hội sinh lời tốt hơn ở nước ngoài.

Theo Viện Tài chính Quốc tế (IIF), dòng vốn chảy ra nước ngoài của người dân Trung Quốc có thể đạt 807 tỷ USD trong năm 2025 – mức cao kỷ lục.

Các nhà chức trách cho rằng những nền tảng giao dịch nước ngoài đang làm suy yếu khả năng giám sát của hệ thống tài chính Trung Quốc. Khi dòng tiền được chuyển ra ngoài qua các kênh “xám”, cơ quan quản lý khó theo dõi giao dịch, đồng thời gia tăng nguy cơ rửa tiền, lừa đảo hoặc đầu cơ tiền tệ.

Bắc Kinh cũng muốn hướng dòng vốn quay trở lại thị trường nội địa nhằm hỗ trợ chứng khoán và nền kinh tế trong nước. Song song với chiến dịch siết môi giới nước ngoài, Trung Quốc còn tăng cường truy thu thuế đối với lợi nhuận đầu tư và thu nhập phát sinh ở nước ngoài.

Bắc Kinh kiểm soát dòng vốn như thế nào?

Trong nhiều thập kỷ, Trung Quốc áp dụng các biện pháp kiểm soát chặt chẽ dòng tiền ra nước ngoài nhằm ngăn nguy cơ tháo chạy vốn và bảo vệ dự trữ ngoại hối.

Mỗi cá nhân tại Trung Quốc đại lục chỉ được phép mua tối đa 50.000 USD ngoại tệ mỗi năm, chủ yếu phục vụ du lịch, du học hoặc các mục đích phi đầu tư. Việc chuyển đổi nhân dân tệ sang ngoại tệ để đầu tư chứng khoán nước ngoài bị hạn chế nghiêm ngặt.

Nhà đầu tư đại lục chỉ có thể tiếp cận thị trường nước ngoài thông qua các chương trình được chính phủ phê duyệt như Stock Connect, Wealth Management Connect hoặc chương trình Nhà đầu tư tổ chức trong nước đủ điều kiện (QDII). Các cơ chế này cho phép đầu tư vào một số cổ phiếu và sản phẩm tài chính tại Hồng Kông hoặc thị trường quốc tế dưới sự giám sát của nhà chức trách.

Ngoài các kênh hợp pháp nói trên, mọi hình thức giao dịch chứng khoán nước ngoài không được cấp phép đều bị coi là bất hợp pháp.

Từ năm 2022, Trung Quốc đã cấm các công ty môi giới nước ngoài mở tài khoản giao dịch mới cho nhà đầu tư đại lục. Tuy nhiên, đến tháng 5 năm nay, Bắc Kinh tiếp tục mở rộng chiến dịch bằng một đợt thực thi quy mô lớn với sự tham gia của tám cơ quan quản lý.

Chiến dịch mới không chỉ nhắm vào hoạt động môi giới mà còn cấm toàn bộ chuỗi dịch vụ hỗ trợ khách hàng trong nước, bao gồm quảng cáo, thanh toán, hỗ trợ kỹ thuật và chăm sóc khách hàng.

Cơ quan dẫn đầu chiến dịch là Ủy ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc (CSRC), phối hợp cùng Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, Cục Quản lý Tài chính Quốc gia và các cơ quan quản lý Internet, công nghệ thông tin.

Ba nền tảng môi giới lớn bị nhắm tới gồm Futu Holdings, Tiger Brokers và Long Bridge Securities. Các công ty này bị phạt tổng cộng khoảng 330 triệu USD vì hoạt động tại Trung Quốc đại lục mà không có giấy phép.

Theo quy định mới, khách hàng hiện hữu tại đại lục chỉ được phép bán cổ phiếu và rút tiền, không thể nạp thêm vốn hoặc mở vị thế mới. Trong vòng hai năm, các ứng dụng, website và máy chủ phục vụ nhà đầu tư đại lục phải đóng cửa hoàn toàn.

Nhà đầu tư đã lách luật ra sao?

Dù các quy định đã tồn tại nhiều năm, nhiều nhà đầu tư vẫn tìm được cách chuyển tiền ra nước ngoài.

Một trong những phương thức phổ biến nhất là tận dụng hạn mức đổi ngoại tệ 50.000 USD mỗi năm. Dù về nguyên tắc khoản tiền này không được dùng cho đầu tư, việc giám sát thực tế khá lỏng lẻo và nhiều dòng tiền cuối cùng vẫn chảy vào tài khoản giao dịch chứng khoán nước ngoài.

Một số nhà đầu tư khác sử dụng mạng lưới “ngân hàng ngầm”. Các hệ thống này hoạt động bằng cách nhận nhân dân tệ trong nước và cung cấp ngoại tệ tương ứng ở nước ngoài thông qua đối tác trung gian, qua đó bỏ qua hệ thống ngân hàng chính thức.

Ngoài ra, một số người còn mua bảo hiểm bằng nhân dân tệ tại Hồng Kông (Trung Quốc) rồi hủy hợp đồng để nhận tiền hoàn lại bằng ngoại tệ.

Theo các nguồn tin trong ngành tài chính, nhiều ngân hàng Hồng Kông (Trung Quốc) hiện cũng đang tăng cường kiểm tra khách hàng đại lục mở tài khoản đầu tư nhằm hạn chế tình trạng chuyển vốn ra ngoài.

Chiến dịch siết kiểm soát lập tức gây tác động mạnh lên thị trường tài chính. Cổ phiếu Futu Holdings từng giảm gần 30% tại New York sau thông báo từ nhà chức trách Trung Quốc. Trong khi đó, cổ phiếu của công ty mẹ Tiger Brokers cũng lao dốc mạnh.

Các cổ phiếu Trung Quốc niêm yết tại Mỹ, đặc biệt là những doanh nghiệp chưa niêm yết tại Hồng Kông (Trung Quốc), cũng chịu áp lực do nhà đầu tư đại lục khó tiếp cận hơn. Trong đó, PDD Holdings được xem là một trong những trường hợp dễ bị ảnh hưởng.

Ngược lại, các doanh nghiệp lớn đã niêm yết tại Hồng Kông như Alibaba Group ít chịu tác động hơn nhờ vẫn có thể tiếp cận nhà đầu tư đại lục thông qua các kênh hợp pháp như Stock Connect.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng tác động lên thị trường Hồng Kông nhìn chung vẫn ở mức hạn chế do quy mô giao dịch từ các nền tảng bị nhắm tới còn tương đối nhỏ so với tổng thanh khoản hàng ngày của thị trường.