TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Yêu cầu bồi thường thiệt hại không có 'mức trần'

Vừa qua, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ninh đã khởi tố 6 bị can trong vụ đánh tài xế taxi ở Móng Cái. Liên quan vụ việc này, xuất hiện thông tin gây xôn xao dư luận về việc bị hại đòi bồi thường hàng trăm triệu đồng đối với mỗi bị can. TS. Ls Đặng Văn Cường (Đoàn Luật sư Hà Nội) đã chia sẻ về quy định pháp luật liên quan đến bồi thường.

Trách nhiệm bồi thường và giới hạn của việc thỏa thuận

+ Thưa TS. LS Đặng Văn Cường, việc khởi tố 6 bị can về tội "Gây rối trật tự công cộng" theo Điều 318 Bộ luật Hình sự năm 2015 có ảnh hưởng gì đến việc giải quyết bồi thường thiệt hại cho nạn nhân hay không?

- Trước hết, cần phân biệt rõ giữa trách nhiệm hình sự và trách nhiệm dân sự. Việc cơ quan điều tra khởi tố các đối tượng về tội "Gây rối trật tự công cộng" (Điều 318 Bộ luật Hình sự năm 2015) là căn cứ vào tính chất hành vi và hậu quả đối với trật tự công cộng, không bắt buộc phải có tỷ lệ thương tích cụ thể.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là thương tích hay thiệt hại về tài sản, sức khỏe của tài xế không được xem xét. Căn cứ Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015, người xâm phạm sức khỏe của người khác gây thiệt hại thì phải bồi thường. Phần dân sự vẫn được Tòa án nhân dân (TAND) giải quyết cùng lúc trong vụ án hình sự.

Ngoài ra, việc khởi tố theo Điều 318 ở giai đoạn hiện tại không loại trừ khả năng xem xét tội danh khác. Nếu quá trình điều tra có thêm căn cứ về tỷ lệ tổn thương cơ thể, cơ quan điều tra vẫn có thể bổ sung hoặc chuyển đổi tội danh sang "Cố ý gây thương tích" (Điều 134 Bộ luật Hình sự năm 2015).

+ Dư luận đang xôn xao trước thông tin phía bị hại yêu cầu bồi thường lên tới hàng trăm triệu đồng đối với mỗi bị can. Dưới góc độ pháp lý, ông có nhận xét gì?

- Cần hết sức thận trọng vì đây mới là thông tin lan truyền trên mạng xã hội, chưa có tài liệu chính thức từ cơ quan tố tụng xác nhận.

Về nguyên tắc pháp lý, người bị thiệt hại có quyền đưa ra mức bồi thường mà họ cho là phù hợp; pháp luật không đặt ra "mức trần" tối đa. Điều 585 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời, đồng thời các bên có quyền thỏa thuận.

Tuy nhiên, đưa ra yêu cầu là một chuyện, còn TAND có chấp nhận hay không là chuyện khác. Nếu không thể tự thỏa thuận, TAND sẽ căn cứ vào chứng cứ chứng minh thiệt hại thực tế và mức độ lỗi để phán quyết. Theo Điều 587 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp nhiều người cùng gây thiệt hại thì phải liên đới bồi thường tương ứng với mức độ lỗi.

Phán quyết của Tòa án dựa trên chứng cứ thiệt hại thực tế

+ Để được TAND chấp nhận, khoản bồi thường thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm sẽ được tính toán dựa trên căn cứ nào, thưa ông?

- Xét về nguyên tắc pháp luật, người bị thiệt hại có quyền đưa ra mức bồi thường mà họ cho là phù hợp. Pháp luật không đặt ra "mức trần" tối đa cho yêu cầu bồi thường của nạn nhân.

Điều 585 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rõ nguyên tắc: thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời.

Mức bồi thường phải dựa trên các chi phí thực tế và hợp pháp quy định tại Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015, bao gồm: Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, điều trị, phục hồi sức khỏe; phần thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của nạn nhân; chi phí hợp lý và thu nhập bị mất của người chăm sóc trong thời gian điều trị; cùng các chi phí hợp lý khác.

Đồng thời, các bên có quyền thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức và phương thức bồi thường. Do đó, nạn nhân có thể đưa ra yêu cầu bồi thường mà họ cho là thỏa đáng.

Các khoản này được hướng dẫn rất chi tiết tại Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao. Chẳng hạn, với người có thu nhập không ổn định, Tòa án sẽ căn cứ vào thu nhập trung bình của 3 tháng liền kề trước khi xảy ra sự việc hoặc mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại tại địa phương.

Riêng đối với khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần, khoản 2 Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định các bên được thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không vượt quá 50 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

Tất cả các yêu cầu đòi bồi thường chi phí thực tế đều phải xuất trình được hồ sơ bệnh án, hóa đơn, chứng từ xác thực. Nếu không chứng minh được, TAND sẽ không chấp nhận.

Hơn nữa, Điều 587 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định trường hợp nhiều người cùng gây thiệt hại thì phải liên đới bồi thường. Trách nhiệm của từng người được xác định tương ứng với mức độ lỗi; nếu không xác định được lỗi thì chia đều.

+Bị hại cần làm gì để bảo vệ quyền lợi, và việc tự nguyện bồi thường có ý nghĩa ra sao đối với các bị cáo?

- Căn cứ Điều 62 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, bị hại cần chủ động lập hồ sơ chứng minh thiệt hại gồm: bệnh án, giấy chứng nhận thương tích, hóa đơn viện phí, chứng minh thu nhập bị mất... để cung cấp cho VKSND và TAND.

Đối với các bị cáo, việc bồi thường không làm triệt tiêu trách nhiệm hình sự nhưng là tình tiết giảm nhẹ quan trọng quy định tại điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015 và Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP. Nếu các bị cáo thành tâm nhận sai, chủ động xin lỗi và bồi thường, TAND sẽ ghi nhận thái độ ăn năn hối cải để xem xét giảm nhẹ hình phạt.

Mọi tranh chấp chỉ có giá trị khi dựa trên sự thỏa thuận hợp pháp giữa các bên hoặc phán quyết có hiệu lực pháp luật của TAND, không nên biến sự việc thành cuộc "đấu tố" trên mạng xã hội.

+ Xin cảm ơn ông!