Giữ công chứng trong giao dịch đất đai để bảo đảm an toàn pháp lý

Hoạt động giao dịch tại phòng công chứng số 3, Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Tô Mỳ Long

Cơ sở dữ liệu không thay thế được công chứng

Tại Hội thảo lấy ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi) do Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh ngày 15/9, vấn đề công chứng trong các giao dịch liên quan đến đất đai nhận được nhiều ý kiến đáng chú ý.

Các ý kiến tập trung vào quy định về hợp đồng công chứng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn. Trong đó, đặt ra điều kiện chỉ thực hiện đối với các thửa đất chưa có đầy đủ thông tin trong cơ sở dữ liệu đất đai để thay thế thông tin phải công chứng, chứng thực.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh cho rằng, nếu thực hiện quy định như trên là chưa đầy đủ và không thể coi đây là một biện pháp nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Bởi hoạt động công chứng, chứng thực không phải là thủ tục hành chính.

Một vấn đề khác được đặt ra là không thể xem cơ sở dữ liệu đất đai có thể thay thế hoạt động công chứng. Cơ sở dữ liệu có vai trò quan trọng trong việc xác định thông tin về đất đai, qua đó góp phần tránh giả mạo giấy tờ, tài liệu về đất đai và hạn chế rủi ro cho các bên tham gia giao dịch.

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, bản chất của hoạt động công chứng là xác thực sự tự nguyện và ý chí của các bên tham gia giao dịch. Đây là nội dung mà dữ liệu hay máy móc không thể chứng minh được mà cần có bên thứ ba kiểm tra, xác thực việc tự nguyện của các bên.

Như vậy, cơ sở dữ liệu đất đai và công chứng không thực hiện cùng một chức năng. Dữ liệu cung cấp thông tin về đất đai, trong khi công chứng hướng đến việc xác thực ý chí và sự tự nguyện của chủ thể tham gia giao dịch. Đây cũng là cơ sở để các ý kiến đề nghị tiếp tục duy trì quy định về công chứng trong các giao dịch liên quan đến đất đai.

Công chứng được xem là giải pháp bảo đảm an toàn pháp lý, hạn chế rủi ro và củng cố cơ sở pháp lý cho giao dịch đất đai. Ảnh: Thu Dịu

Bỏ công chứng cần cơ chế thay thế đủ khả năng

TS. Trần Du Lịch, đại biểu Quốc hội khóa XIII cho biết, thực tế một số quốc gia trên thế giới vẫn áp dụng công chứng đối với giao dịch đất đai, trong khi cũng có nước bỏ quy định này.

Theo TS. Trần Du Lịch, vấn đề đặt ra nếu bỏ công chứng là phải có một cơ quan, đơn vị trung gian đủ khả năng chịu trách nhiệm về vấn đề này. Trong trường hợp chưa đạt được điều kiện đó, việc duy trì công chứng vẫn phải được chấp nhận như một quy trình quá độ.

Quan điểm này đặt trọng tâm vào cơ chế bảo đảm an toàn cho giao dịch khi thay đổi quy định. Nếu công chứng không còn được áp dụng, chức năng xác thực và trách nhiệm liên quan đến giao dịch cần được bảo đảm thông qua một cơ chế khác đủ khả năng thay thế.

Từ thực tiễn xét xử, bà Đỗ Thị Hoàng Yến, Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao cho biết, theo quan điểm của cơ quan thực hành quyền tư pháp, công chứng, chứng thực trong giao dịch về bất động sản là vấn đề rất quan trọng và cần phải giữ.

Thực tiễn công tác xét xử cho thấy các giao dịch về quyền sử dụng đất không qua công chứng rất dễ phát sinh rủi ro về giả mạo, lừa đảo và vi phạm điều kiện có hiệu lực của hợp đồng. Việc giữ quy định về chứng thực, công chứng vì vậy được cho là cần thiết nhằm kiểm soát năng lực hành vi, bảo đảm sự tự nguyện của các bên.

Không chỉ dừng ở thời điểm giao kết hợp đồng, công chứng, chứng thực còn tạo chứng cứ pháp lý vững chắc cho công tác đăng ký đất đai cũng như giải quyết tranh chấp tại Tòa án.

Trong khi đó, bà Phan Thị Hồng, Phó trưởng Ban Dân nguyện, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cho rằng quy định “Đối với thửa đất chưa có đủ thông tin trong cơ sở dữ liệu đất đai để thay thế thông tin phải công chứng” còn mơ hồ, chưa rõ ràng. Công tác xây dựng pháp luật phải bảo đảm dễ hiểu, dễ thực hiện, hướng đến việc tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong quá trình áp dụng pháp luật.