• :
  • :
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Xuất xứ hàng hóa: 'Chìa khóa' nâng sức cạnh tranh hàng Việt tại thị trường EU

EVFTA mở ra lợi thế thuế quan cho hàng Việt, nhưng để đứng vững tại EU, doanh nghiệp phải bảo đảm xuất xứ, minh bạch chuỗi cung ứng và đáp ứng yêu cầu về xuất xứ hàng hóa.

Từ ưu đãi thuế quan đến yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng

Theo Bộ Công Thương, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) mẫu EUR.1 sang thị trường Liên minh châu Âu (EU) theo Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đạt 19,17 tỷ USD, tăng khoảng 5,7% so với mức 18,13 tỷ USD của năm 2024. Tỷ lệ tận dụng C/O mẫu EUR.1 hiện đạt khoảng 35%, cho thấy dư địa khai thác ưu đãi thuế quan từ EVFTA vẫn còn đáng kể.

Trong bối cảnh EU ngày càng siết chặt các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, môi trường và trách nhiệm xã hội, bài toán xuất khẩu không còn dừng ở việc đáp ứng các tiêu chuẩn về xuất xứ hàng hóa để được hưởng thuế suất ưu đãi. Doanh nghiệp Việt Nam cần chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và tính minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng nếu muốn duy trì đơn hàng, mở rộng thị phần và phát triển bền vững tại thị trường này.

Da giày là một trong những mặt hàng có tỷ lệ tận dụng C/O trong Hiệp định EVFTA ở mức rất cao

Da giày là một trong những mặt hàng có tỷ lệ tận dụng C/O trong Hiệp định EVFTA ở mức rất cao

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và thương mại đa biên, Bộ Công Thương cho biết, EU ngày càng quan tâm đến các vấn đề truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Đây không phải là những yêu cầu mới, nhưng đang được siết chặt thông qua hàng loạt chính sách, quy định như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) hay các đạo luật liên quan đến trách nhiệm thẩm định chuỗi cung ứng.

Điều này cho thấy, hàng hóa nhập khẩu vào EU không chỉ phải đáp ứng quy tắc xuất xứ và điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan, mà còn phải bảo đảm các tiêu chuẩn về quy trình, phương thức sản xuất, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường, xã hội trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Thực tế, việc kim ngạch xuất khẩu sử dụng C/O mẫu EUR.1 tăng từ 18,13 tỷ USD năm 2024 lên 19,17 tỷ USD năm 2025 là tín hiệu tích cực về khả năng tận dụng EVFTA của doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, tỷ lệ tận dụng C/O khoảng 35% cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục tháo gỡ những hạn chế trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ, đặc biệt đối với các ngành còn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu.

Theo ông Ngô Chung Khanh, hiện nhóm hàng có tiềm năng xuất khẩu sang EU trước hết là điện tử, máy móc và thiết bị. Đây là những mặt hàng đang chiếm tỷ trọng khá cao trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này. EU có xu hướng đa dạng hóa đối tác thương mại, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào một nguồn cung nhất định. Trong khi đó, xuất khẩu các mặt hàng điện tử, máy móc và thiết bị của Việt Nam sang EU thời gian qua duy trì xu hướng tăng trưởng.

Bên cạnh đó, dệt may, da giày và đồ gỗ cũng là những ngành hàng có nhiều triển vọng. Dù tổng nhập khẩu của EU đối với một số nhóm hàng có xu hướng suy giảm, xuất khẩu từ Việt Nam vẫn tăng trưởng tích cực. Theo ông Khanh, đây là cơ hội để doanh nghiệp tiếp tục cải thiện vị thế, nhất là khi thị phần dệt may Việt Nam tại EU hiện mới khoảng 3%.

Tuy nhiên, cơ hội mở rộng thị trường cũng đi cùng những thách thức về xuất xứ. Chẳng hạn, hàng dệt may Việt Nam vẫn phải chịu một mức thuế nhất định khi xuất khẩu sang EU, trong khi Bangladesh được hưởng ưu đãi thuế quan theo cơ chế EBA. Việc cải thiện năng lực đáp ứng quy tắc xuất xứ, đồng thời khai thác tốt hơn các cơ chế cộng gộp xuất xứ, vì vậy có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng cạnh tranh của hàng Việt.

Đáng chú ý, theo ông Ngô Chung Khanh, truy xuất nguồn gốc là vấn đề cần đặc biệt lưu tâm đối với các ngành dệt may, nông sản và thủy sản. Nếu không đáp ứng được yêu cầu này, doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro lớn trong quá trình tiếp cận và duy trì thị trường EU.

Phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực cung ứng nguyên liệu trong nước

Những thay đổi trong yêu cầu của nhà nhập khẩu EU được thể hiện rõ qua thực tiễn tại thị trường Bắc Âu. Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Vụ trưởng, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, kiêm nhiệm thị trường Bắc Âu cho biết, trước đây nhà nhập khẩu chủ yếu quan tâm đến giá cả, chất lượng và thời gian giao hàng. Hiện nay, họ còn muốn biết nguyên liệu đến từ đâu, sản xuất bằng nguồn năng lượng nào, phát thải bao nhiêu, điều kiện lao động ra sao và doanh nghiệp có thể truy xuất toàn bộ chuỗi cung ứng hay không. Đặc biệt, dữ liệu cung cấp phải có khả năng kiểm chứng, thay vì chỉ dừng ở những cam kết chung của nhà cung cấp.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy dẫn ví dụ từ chuỗi cung ứng của H&M, tập đoàn thời trang Thụy Điển mà Thương vụ có nhiều hoạt động phối hợp trong thời gian qua. Tại Việt Nam, H&M cũng gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nhà cung cấp tại Việt Nam có khả năng đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi EVFTA. Thực tế này cho thấy, năng lực sản xuất thành phẩm chưa đồng nghĩa với khả năng đáp ứng toàn bộ điều kiện của thị trường xuất khẩu. Nếu nguồn nguyên liệu chưa đáp ứng quy tắc xuất xứ, hoặc doanh nghiệp không có đủ dữ liệu chứng minh nguồn gốc và quy trình sản xuất, lợi thế từ các FTA sẽ khó được khai thác trọn vẹn.

Doanh nghiệp cần kiểm soát nguồn nguyên liệu và tăng cường liên kết với các nhà cung cấp trong chuỗi sản xuất

Doanh nghiệp cần kiểm soát nguồn nguyên liệu và tăng cường liên kết với các nhà cung cấp trong chuỗi sản xuất

Từ thực tiễn này, vấn đề đặt ra không chỉ là doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu quy tắc xuất xứ, hoàn thiện hồ sơ cấp C/O mà còn phải xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu, kiểm soát nguồn nguyên liệu và tăng cường liên kết với các nhà cung cấp trong chuỗi sản xuất.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, chính sách hỗ trợ cần chuyển trọng tâm từ giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường sang hỗ trợ doanh nghiệp đủ năng lực đứng vững trên thị trường. Trong đó, cần xây dựng các hệ thống hỗ trợ dùng chung về dữ liệu phát thải, truy xuất nguồn gốc, thử nghiệm và chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế để giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa giảm chi phí tuân thủ.

Đặc biệt, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực cung ứng nguyên liệu trong nước cần được coi là ưu tiên chiến lược nhằm tận dụng hiệu quả hơn các FTA. Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ, đổi mới công nghệ và tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao giá trị gia tăng, thu hút đầu tư và mở rộng cơ hội xuất khẩu.

Có thể thấy, EVFTA đã tạo ra lợi thế cạnh tranh đáng kể thông qua việc cắt giảm thuế quan, nhưng ưu đãi thuế không phải tấm vé bảo đảm cho sự hiện diện lâu dài của hàng Việt tại EU. Khi tiêu chuẩn thị trường ngày càng cao, xuất xứ hàng hóa cần được nhìn nhận như một phần của năng lực quản trị sản xuất và chuỗi cung ứng, thay vì chỉ là thủ tục phục vụ việc cấp C/O. Doanh nghiệp muốn tận dụng hiệu quả EVFTA cần chuyển từ tư duy đáp ứng điều kiện để được hưởng ưu đãi sang chủ động kiểm soát toàn bộ quá trình hình thành sản phẩm. Minh bạch nguồn nguyên liệu, chứng minh xuất xứ, kiểm soát phát thải và bảo đảm trách nhiệm trong sản xuất sẽ là những nền tảng quan trọng để hàng Việt không chỉ vào được thị trường EU mà còn có thể trụ vững, nâng cao giá trị và phát triển bền vững tại thị trường này.


Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết