Giữa làn sóng bảo hộ thương mại, doanh nghiệp Việt Nam tìm đường tới 'miền đất hứa' Nam Mỹ

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục có nhiều biến động, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, mở rộng đối tác đầu tư và tìm kiếm các dư địa tăng trưởng mới đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Trong đó, khu vực Nam Mỹ được đánh giá là một thị trường giàu tiềm năng với quy mô dân số lớn, nhu cầu tiêu dùng đa dạng, nguồn tài nguyên phong phú và xu hướng tăng cường hợp tác kinh tế với khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư cho biết, trong những năm gần đây, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và khu vực Nam Mỹ có xu hướng tăng trưởng khá tích cực, dù quy mô vẫn còn khiêm tốn so với các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU hay Đông Bắc Á.

Cụ thể, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và các nước Nam Mỹ liên tục tăng trong những năm gần đây, dao động ở mức hàng chục tỷ USD mỗi năm, với tốc độ tăng trưởng khá ổn định, nhờ nhu cầu tiêu dùng phục hồi và xu hướng đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu của cả hai bên.

Bên cạnh đó, các thị trường trọng điểm của Việt Nam tại Nam Mỹ hiện gồm: Brazil, Argentina, Chile, Peru, Colombia. Trong đó, Brazil là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại khu vực Mỹ Latinh và Nam Mỹ.

Về cơ cấu hàng hóa, Việt Nam xuất khẩu sang Nam Mỹ chủ yếu: Điện thoại và linh kiện, máy vi tính, điện tử, dệt may, giày dép, thủy sản, gạo, cà phê, hàng tiêu dùng và vật liệu xây dựng.

Việt Nam nhập khẩu từ Nam Mỹ chủ yếu: Ngô, đậu tương, bông, thức ăn chăn nuôi, da thuộc, quặng và nguyên liệu phục vụ sản xuất công nghiệp.

“Nhiều quốc gia Nam Mỹ hiện đang có nhu cầu cao đối với các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam như nông sản, thực phẩm chế biến, dệt may, da giày, điện tử, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng. Đồng thời, đây cũng là khu vực mở ra nhiều cơ hội hợp tác về logistics, năng lượng, công nghiệp chế biến và đầu tư song phương”, bà Thủy nói.

Theo bà, một động lực quan trọng thúc đẩy thương mại hai bên là các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như: CPTPP (Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương), các cơ chế hợp tác giữa Việt Nam với khối MERCOSUR (Khối thị trường chung Nam Mỹ).

Đặc biệt, Chile và Peru đều là thành viên CPTPP, giúp hàng hóa Việt Nam có lợi thế thuế quan đáng kể. Kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và các nước CPTPP tiếp tục tăng trong năm 2024–2025.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, hoạt động thương mại giữa Việt Nam và Nam Mỹ vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Khoảng cách địa lý xa khiến chi phí logistics và thời gian vận chuyển ở mức cao, trong khi các tuyến vận tải trực tiếp còn hạn chế.

Ngoài ra, khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa kinh doanh, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch và thủ tục hải quan phức tạp cũng đang tạo ra không ít khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn thiếu thông tin thị trường, thiếu mạng lưới phân phối và đối tác tại khu vực Nam Mỹ. Xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng cùng các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững cũng đang tạo thêm áp lực đối với hoạt động xuất khẩu.

“Tuy nhiên, xét tổng thể, Nam Mỹ vẫn là thị trường còn rất nhiều dư địa phát triển cho hàng hóa Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống”, bà Thủy nhấn mạnh.

Trong khi đó, ông Ngô Mạnh Khôi, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Argentina cho rằng, khu vực Nam Mỹ nói chung và Argentina nói riêng vẫn là thị trường giàu tiềm năng cho hàng Việt, dù ngắn hạn còn chịu tác động từ biến động kinh tế toàn cầu, lạm phát và chi phí logistics tăng cao.

Theo ông Khôi, một dấu mốc đặc biệt quan trọng là tháng 12/2025, Việt Nam và khối MERCOSUR đã chính thức tuyên bố khởi động đàm phán Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - MERCOSUR sau nhiều năm vận động.

“Khi các rào cản thuế quan được cắt giảm, các mặt hàng dệt may, da giày, điện tử, đồ gỗ nội thất và cà phê của Việt Nam sẽ có lợi thế cạnh tranh rất lớn tại thị trường Nam Mỹ”, ông Khôi nhận định.