Xóa bỏ bù chéo giá điện: Bảo đảm tiếp cận điện vùng khó khăn

Bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia luôn giữ vai trò chiến lược, là nền tảng quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội. Thực tiễn triển khai thời gian qua đòi hỏi hệ thống các quy định liên quan đến cơ chế giá điện và giá dịch vụ về điện phải tiếp tục được rà soát, hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế thị trường. Dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) trình Quốc hội khóa XVI thảo luận chiều ngày 20/10/2026 đang tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ các vướng mắc.

Những điểm sáng trong công tác quản lý giá điện

Theo Báo cáo số 842/BC-BCT của Bộ Công Thương về tổng kết thi hành Luật Điện lực số 61/2024/QH15, trong năm 2025, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này đã được triển khai tương đối đồng bộ, thống nhất. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được ban hành đã từng bước cụ thể hóa các quy định của Luật Điện lực năm 2024, hình thành hành lang pháp lý tương đối đầy đủ.

Cụ thể, các văn bản đã quy định khá toàn diện về nguyên tắc, cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân, khung giá và cơ cấu biểu giá bán lẻ điện, cùng phương pháp xác định giá đối với từng khâu trong hoạt động điện lực như phát điện, truyền tải điện, điều độ vận hành hệ thống điện, dịch vụ phụ trợ hệ thống điện, bán buôn và bán lẻ điện, đồng thời bổ sung quy định cho một số loại hình điện mới. Việc tổ chức thi hành các quy định này đã góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong quá trình hình thành giá điện, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác điều hành, quản lý giá điện, qua đó góp phần bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng điện.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, quá trình thực thi các quy định về giá điện và giá dịch vụ về điện cũng bộc lộ một số hạn chế, vướng mắc từ thực tiễn. Đơn cử như quy định nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ áp dụng cơ chế biểu giá chi phí tránh được chưa thực sự phù hợp với tất cả các loại hình nguồn điện. Đối với các nhà máy điện sử dụng chất thải rắn, sinh khối có đặc thù về công nghệ và chi phí nhiên liệu biến động theo thời gian và khu vực, cơ chế chi phí tránh được khó phản ánh đầy đủ và hợp lý chi phí thực tế, làm giảm tính khả thi. Bên cạnh đó, việc xác định giá điện trong một số trường hợp chưa theo kịp biến động kinh tế vĩ mô do cần bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Thêm vào đó, việc giao Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) - vốn là bên mua điện, tự xây dựng khung giá phát điện trình phê duyệt có thể chưa bảo đảm tối đa tính khách quan, trong khi thời gian thẩm định kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Những điểm nghẽn này đòi hỏi phải có sự rà soát, tháo gỡ kịp thời.

Đổi mới cơ chế giá điện, giá dịch vụ trong dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi)

Theo Tờ trình số 819/TTr-CP, nhằm khắc phục triệt để các bất cập nêu trên, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đã thiết kế nhiều nội dung đổi mới mang tính toàn diện về cơ chế giá điện và giá dịch vụ về điện. Về khung giá phát điện và giá bán buôn điện, dự thảo sửa đổi điểm d khoản 3 Điều 50 và khoản 3 Điều 51 theo hướng giao Chính phủ quy định phương pháp xác định, trình tự, thủ tục phê duyệt. Đặc biệt, chi phí lập, xây dựng, thẩm định và phê duyệt khung giá phát điện được bổ sung sử dụng từ nguồn vốn chi thường xuyên, nguồn vốn đầu tư công hoặc nguồn vốn hợp pháp khác, tạo cơ sở để cơ quan nhà nước thuê tư vấn độc lập xây dựng khung giá, qua đó nâng cao tính khách quan và minh bạch.

Đối với các loại hình nguồn điện đặc thù, dự thảo sửa đổi quy định làm rõ các thành phần giá hợp đồng mua bán điện, bổ sung cơ chế giá điện hỗ trợ hoặc cơ chế khuyến khích đầu tư phù hợp cho năng lượng tái tạo, năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện (BESS) và các loại hình nguồn điện hỗn hợp (hybrid) theo điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ. Đồng thời, dự thảo cũng bổ sung các trường hợp điều chỉnh giá dịch vụ phát điện khi nhà máy điện thay đổi nhiên liệu hoặc chuyển đổi hình thức hợp đồng sang cung cấp dịch vụ phụ trợ hệ thống điện. Về giá bán lẻ điện, dự thảo bổ sung lộ trình áp dụng giá theo thời gian sử dụng trong ngày (giờ cao điểm, thấp điểm, bình thường) đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, đồng thời sử dụng cụm từ "lộ trình xóa bỏ bù chéo" thay cho "lộ trình giảm bù chéo" để bám sát định hướng tại Nghị quyết số 70-NQ/TW.

Trong chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, tham gia ý kiến tại phiên họp của Tổ 3 vào chiều ngày 20/10/2026, đại biểu Hoàng Văn Tuyên (Đoàn Hải Phòng) đã bày tỏ đồng tình cần sớm xóa bỏ bù chéo giá điện và đề xuất cần có chính sách hỗ trợ về nguồn lực nhằm tăng khả năng tiếp cận điện ở vùng khó khăn (Điều 5).

Đại biểu Hoàng Văn Tuyên nêu quan điểm: "Tôi tán thành chủ trương hoàn thiện giá điện theo hướng công khai, minh bạch và phản ánh đúng chi phí. Tuy nhiên, cần xem xét kỹ tác động của việc từng bước xóa bỏ bù chéo giữa các khách hàng và các vùng, miền, bởi chi phí đầu tư vận hành lưới điện tại vùng núi, vùng sâu, vùng xa, hải đảo thường cao hơn, trong khi thu nhập và khả năng chi trả của nhiều hộ dân còn hạn chế, nếu áp dụng một cơ chế giá mới mà chưa có giải pháp bảo đảm tiếp cận điện thiết yếu, khoảng cách về điều kiện sống và cơ hội phát triển giữa các vùng có thể gia tăng". Do vậy đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi, nguyên tắc và lộ trình xóa bỏ bù chéo, đánh giá riêng tác động đối với địa bàn có chi phí cung cấp điện cao. Chính sách giá điện cần đi cùng chính sách hỗ trợ có nguồn lực đảm bảo để người dân vùng khó khăn tiếp tục được sử dụng điện an toàn, ổn định với mức chi trả phù hợp.

Những nội dung sửa đổi, bổ sung về cơ chế giá điện và giá dịch vụ về điện trong dự án Luật khi được thông qua hứa hẹn sẽ tạo lập một hành lang pháp lý vững chắc, bảo đảm nguyên tắc thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, khơi thông nguồn lực xã hội và thúc đẩy ngành điện phát triển an toàn, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đổi mới cơ chế giá điện đặt ra yêu cầu bảo đảm nguyên tắc thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, tạo hành lang pháp lý công bằng cho các thành phần kinh tế tham gia phát triển năng lượng. Quá trình này đòi hỏi tính toán kỹ lưỡng các tác động vĩ mô, bảo đảm cân bằng lợi ích giữa nhà đầu tư, Nhà nước và người thụ hưởng, đặc biệt là hộ nghèo và người dân tại vùng núi, hải đảo.