Vẫn còn nhiều vướng mắc trong cấp mã số vùng trồng sầu riêng

Doanh nghiệp, HTX khó từ hồ sơ đến liên kết sản xuất

Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP ngày 31/7/2026 của Chính phủ quy định đơn giản hóa thủ tục hành chính về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Hồ sơ được nộp đến UBND cấp xã qua Cổng dịch vụ công quốc gia; việc cấp, quản lý mã số thực hiện trên môi trường mạng, gắn với tự kê khai, kiểm tra và giám sát.

Từ ngày 7/8 đến 7/9/2026, tỉnh Đắk Lắk triển khai chiến dịch cao điểm “30 ngày đêm” số hóa, chuẩn hóa, cập nhật và kết nối dữ liệu mã số vùng trồng sầu riêng, cơ sở đóng gói với Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn vướng thông tin đất đai, năng lực xử lý tại cơ sở và sự tham gia của nông dân.

Ông Lê Ngọc Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, cho biết một số đơn vị thuê đất của doanh nghiệp cao su, trồng xen sầu riêng nhưng lúng túng khi đăng ký mã số, cần được hướng dẫn cụ thể.

Tương tự, tại diện tích liên kết với công ty cà phê, người dân trồng sầu riêng nhưng hợp đồng trước đây chỉ thể hiện nội dung trồng cà phê. Khi lập hồ sơ, các bên gặp khó trong xác nhận thông tin. Hiệp hội đề nghị hướng dẫn rõ để địa phương chủ động xử lý.

Ông Huỳnh Kiều, người kinh doanh sầu riêng, phản ánh nhiều nhà vườn muốn đăng ký mã số nhưng vướng thông tin giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tọa độ và dữ liệu thửa đất. Một số hộ đang thế chấp giấy chứng nhận tại ngân hàng; một số sử dụng giấy chứng nhận cũ, gặp khó khi đối chiếu dữ liệu.

Theo ông Kiều, một vùng sầu riêng khoảng 100 ha đang xây dựng mã số vẫn vướng ở khâu tọa độ, thông tin đất đai. Ông kiến nghị ngành chức năng hướng dẫn, xác định đầu mối hỗ trợ để người dân biết cách hoàn thiện hồ sơ.

Bên cạnh thủ tục, động lực tham gia của nhà vườn cũng là vấn đề. Theo ông Kiều, sản phẩm ngoài vùng được cấp mã vẫn có người thu mua, trong khi người dân chưa thấy rõ khác biệt về lợi ích khi tham gia vùng trồng xuất khẩu.

Đại diện một HTX sản xuất sầu riêng cho biết, đơn vị mất nhiều công sức vận động nông dân liên kết, đăng ký mã số, ghi chép nhật ký điện tử và tuân thủ quy trình chung. Dù được địa phương giới thiệu, HTX vẫn gặp những hộ chưa sẵn sàng tham gia.

HTX đề xuất gắn xây dựng mã số với kiểm soát nguyên liệu và lợi ích kinh tế của nhà vườn. Doanh nghiệp thu mua cần tăng cường yêu cầu truy xuất, kiểm soát quy trình sản xuất, khuyến khích người dân nâng chất lượng sầu riêng.

Các đơn vị tham gia xây dựng vùng trồng cũng đề nghị bố trí cán bộ cơ sở hỗ trợ đối chiếu dữ liệu, rà soát hồ sơ trước khi nộp. Doanh nghiệp xuất khẩu cần chia sẻ chi phí định vị, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc, tham gia giám sát và duy trì vùng trồng sau khi được cấp mã.

Làm rõ vướng mắc đất đai, hỗ trợ ngay từ cơ sở

Phản hồi kiến nghị, ông Bùi Hồng Quý, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, cho biết tỉnh đã chỉ đạo quyết liệt, ngành nông nghiệp tham mưu triển khai quy định mới để tháo gỡ khó khăn. Các địa phương tích cực vào cuộc, song vẫn còn hạn chế.

Theo ông Quý, nhân lực tại xã còn thiếu; việc nắm bắt, thực hiện thủ tục ở một số nơi chưa tốt. Vướng mắc lớn vẫn liên quan nguồn gốc đất, nhất là diện tích chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc thuê lại của các nông, lâm trường.

Với đất đã có giấy chứng nhận hoặc thông tin trong hồ sơ, dữ liệu đất đai đang được chuẩn hóa, việc thực hiện thuận lợi hơn. Trường hợp chưa có giấy chứng nhận, cấp xã có trách nhiệm xác định vị trí thửa đất để hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục.

Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP quy định, nếu chưa có hoặc chưa khai thác được mã định danh thửa đất, người đề nghị tự kê khai diện tích, vị trí; Chủ tịch UBND cấp xã chỉ đạo xác nhận qua kiểm tra thực tế hoặc hậu kiểm. Mã số vùng trồng không xác lập, không thay thế quyền sử dụng đất.

Về sầu riêng trồng xen cao su hoặc trên đất thuê của nông, lâm trường, ông Quý cho biết vẫn có thể được cấp mã số. Tuy nhiên, đây là đất của doanh nghiệp nên cần sự hỗ trợ, đồng thuận của doanh nghiệp để phối hợp thực hiện. Vì vậy, đề nghị doanh nghiệp, HTX đồng hành với chính quyền tuyên truyền, vận động nông dân. Sở tiếp tục tham mưu tổ chức hội thảo, hội nghị, hướng dẫn cấp xã nâng hiệu quả hỗ trợ; mở rộng xây dựng mã số sang các cây trồng khác, phục vụ xuất khẩu và truy xuất trong tiêu thụ nội địa.

Ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, nhìn nhận tiến độ cấp mã số vùng trồng còn chậm, trong khi cơ sở dữ liệu đất đai phục vụ công tác này cần được chuẩn hóa. Tỉnh đang tập trung “làm giàu, làm sạch” cơ sở dữ liệu đất đai, đến ngày 9/10 mới đạt 36,1%; phấn đấu hoàn thành vào ngày 15/12. Bên cạnh đó, việc liên kết các hộ dân, tập huấn kỹ thuật và thống nhất quy trình canh tác để hình thành vùng sản xuất đáp ứng yêu cầu cấp mã số vùng trồng vẫn còn hạn chế.

Để tháo gỡ những vướng mắc này, ông Văn đề nghị hiệp hội, doanh nghiệp, chính quyền và ngành nông nghiệp phối hợp hỗ trợ nhà vườn về kỹ thuật, tổ chức liên kết và theo dõi quá trình canh tác. Việc xây dựng vùng trồng phải gắn với quy trình sản xuất thống nhất, được các hộ duy trì thường xuyên, liên tục; nếu mỗi hộ thực hiện một cách khác nhau sẽ khó kiểm soát chất lượng.

Lãnh đạo tỉnh cũng đề nghị doanh nghiệp liên kết với nông dân xuyên suốt từ cung ứng đầu vào, canh tác đến thu hoạch, đóng gói và xuất khẩu. Cùng với hoạt động kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ quan nhà nước cần tăng cường giám sát, kiểm tra nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm, nâng cao giá trị và lợi ích cho các thành viên trong chuỗi.

Ông Nguyễn Thiên Văn đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tổng hợp nhu cầu từ địa phương, hiệp hội, đề xuất tỉnh bổ sung kinh phí tập huấn, hỗ trợ thiết lập mã số vùng trồng cho sản phẩm chủ lực như sầu riêng, cà phê, hồ tiêu. Sở Tài chính tham mưu UBND tỉnh ưu tiên nguồn lực để đẩy nhanh việc cấp mã, chuẩn hóa các vùng trồng quy mô lớn.