Siết chỉ định thầu, ngăn hành vi làm méo mó cạnh tranh

Sáng 23/10, tại Quốc hội, trình bày Tờ trình dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết: Thực tiễn thi hành Luật cho thấy một số quy định chưa thống nhất với hệ thống pháp luật; thủ tục còn khâu trung gian, các hình thức lựa chọn nhà thầu còn phức tạp. Một số quy định về ưu đãi, đánh giá hồ sơ dự thầu, hợp đồng và giải quyết kiến nghị cũng cần tiếp tục hoàn thiện.

Dự thảo tập trung vào 4 nhóm nội dung: bảo đảm tính thống nhất của pháp luật; nâng cao chất lượng, hiệu quả đấu thầu; đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Trong đó, dự thảo hướng tới trao quyền chủ động hơn cho chủ đầu tư trong lựa chọn hình thức đấu thầu phù hợp, qua đó nâng cao trách nhiệm và hiệu quả tổ chức thực hiện.

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm tháo gỡ khó khăn, đơn giản hóa thủ tục, khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển. Tuy nhiên, việc sửa đổi cần thận trọng, đánh giá thực chất tác động, chi phí, lợi ích và rủi ro của các chính sách lớn.

Ủy ban đề nghị ưu tiên xác định yêu cầu bằng tính năng, chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và mục đích sử dụng; chỉ viện dẫn nhãn hiệu, xuất xứ khi có căn cứ cần thiết. Đồng thời, cần quy định rõ tiêu chí xác định nhóm và điều kiện chấp nhận hàng hóa tương đương, bảo đảm cạnh tranh thực chất.

Siết chỉ định thầu, ngăn hành vi làm méo mó cạnh tranh

Về các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất việc hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu và bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục xác định đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu; quy định rõ điều kiện, giới hạn áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng và các hình thức lựa chọn đặc biệt, tránh thu hẹp cạnh tranh.

Đối với đàm phán cạnh tranh, cần bảo vệ bí mật kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ, có căn cứ khách quan để kiểm chứng giá, đồng thời tăng cường kiểm soát và trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư.

Ủy ban cũng đề nghị rà soát các hành vi bị cấm, xác định rõ chủ thể và hành vi vi phạm liên quan đến thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích. Việc cấm tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định được nguồn vốn cần được quy định rõ ngay từ thời điểm thực hiện, tránh chỉ xác định vi phạm khi đã phát sinh nợ đọng vốn.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị nâng cao hiệu quả Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong công khai, chia sẻ dữ liệu và giám sát; bảo đảm tính độc lập trong giải quyết kiến nghị. Đối với việc lựa chọn nhà thầu cung cấp thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm và thiết bị y tế, cần kiểm soát giá, đáp ứng yêu cầu chuyên môn, không để gián đoạn hoạt động khám, chữa bệnh.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng lưu ý, dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cạnh tranh và quyền tham dự thầu. Vì vậy, cần quy định rõ ngay trong Luật các nguyên tắc, điều kiện và giới hạn áp dụng, không mở rộng những trường hợp hạn chế cạnh tranh bằng văn bản dưới luật.