Giải tỏa áp lực cho thủy điện và nhiệt điện đã tới hạn?

Điện gió ngoài khơi – trụ cột mới của hệ thống năng lượng

Tại Diễn đàn “Hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030” do báo Công thương tổ chức cùng sự đồng hành của Công ty cổ phần Nhiên liệu bay Petrolimex (Petrolimex Aviation) và Tổng Công ty cổ phần Khoan và Dịch vụ khoan Dầu khí (PV Drilling) nhằm triển khai Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội và quán triệt các định hướng lớn của Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, PGS.TS Lê Quang Duyến – Trưởng khoa Dầu khí và Năng lượng, Trường Đại học Mỏ - Địa chất – nhận định điện gió ngoài khơi đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh trên toàn cầu và được dự báo sẽ tiếp tục bứt tốc trong giai đoạn 2025–2030.

Theo ông, các nguồn điện truyền thống của Việt Nam đang dần chạm tới giới hạn. Thủy điện hầu như đã khai thác gần hết tiềm năng, trong khi nhiệt điện than phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ các yêu cầu về môi trường, phát thải và cam kết giảm phát thải khí nhà kính.

PGS.TS Lê Quang Duyến – Trưởng khoa Dầu khí và Năng lượng, Trường Đại học Mỏ - Địa chất

“Trong bối cảnh đó, điện gió ngoài khơi, kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng, sẽ trở thành những trụ cột mới của ngành năng lượng Việt Nam trong tương lai”, PGS.TS Lê Quang Duyến nhấn mạnh.

Việt Nam có lợi thế tự nhiên lớn với đường bờ biển dài trên 3.000 km, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển điện gió, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Nhiều khu vực ven biển miền Trung và Nam Trung Bộ, trong đó có Phan Thiết, được đánh giá sở hữu tiềm năng gió tốt, ổn định, phù hợp để triển khai các dự án quy mô lớn.

Theo Quy hoạch điện VIII, điện gió ngoài khơi được xác định là một trong những cấu phần quan trọng của cơ cấu nguồn điện quốc gia. Công suất nguồn điện này dự kiến đạt khoảng 6 GW vào năm 2030 và có thể tăng lên gần 140 GW vào năm 2050. Tỷ trọng điện gió ngoài khơi trong tổng nguồn điện theo đó cũng được kỳ vọng tăng từ khoảng 4% lên 16%.

Theo phân tích của PGS.TS Lê Quang Duyến, ưu thế lớn của điện gió ngoài khơi không chỉ nằm ở quy mô công suất lớn, phù hợp với nhu cầu phụ tải nền dài hạn, mà còn ở khả năng tạo động lực hình thành các chuỗi công nghiệp mới, từ sản xuất – chế tạo thiết bị đến dịch vụ kỹ thuật và kinh tế biển.

Lưu trữ năng lượng – mảnh ghép không thể thiếu

Song song với điện gió ngoài khơi, vai trò của hệ thống lưu trữ năng lượng được PGS.TS Lê Quang Duyến đặc biệt nhấn mạnh trong tiến trình chuyển dịch năng lượng.

Theo ông, các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời đều có đặc tính biến động, phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết và mùa vụ. “Không thể phát điện bao nhiêu thì sử dụng hết bấy nhiêu ngay tại thời điểm phát. Lưu trữ năng lượng chính là yếu tố then chốt để điều phối, bảo đảm vận hành an toàn và ổn định cho hệ thống điện quốc gia”, ông phân tích.

Hệ thống lưu trữ không chỉ góp phần giảm quá tải lưới điện và nâng cao khả năng hấp thụ năng lượng tái tạo, mà còn hỗ trợ bù đắp thiếu hụt nguồn điện nền, qua đó tăng cường an ninh năng lượng trong dài hạn.

Đi trước về thể chế, chủ động về vốn và công nghệ

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển điện gió ngoài khơi gắn với lưu trữ năng lượng, theo PGS.TS Lê Quang Duyến, yêu cầu tiên quyết là phải sớm hoàn thiện khung pháp lý.

Cụ thể, cần khẩn trương ban hành các nghị định hướng dẫn về giao khu vực biển phục vụ khảo sát; xây dựng quy trình đầu tư riêng cho điện gió ngoài khơi; đồng thời rà soát, điều chỉnh các quy định còn chồng chéo trong pháp luật về điện lực, tài nguyên và môi trường biển, hải đảo.

“Nếu thiếu một hành lang pháp lý rõ ràng, thống nhất, việc triển khai các dự án điện gió ngoài khơi sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều rào cản”, ông Duyến cảnh báo.

Về cơ chế giá và đầu tư, ông cho rằng cần xây dựng lộ trình giá điện gió ngoài khơi phù hợp, gắn với việc triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Các chính sách ưu đãi mang tính ổn định và dài hạn sẽ đóng vai trò then chốt trong việc thu hút các dòng vốn lớn, đặc biệt là vốn quốc tế.

Bên cạnh đó, việc thành lập một cơ quan đầu mối trực thuộc Chính phủ để thống nhất chỉ đạo chiến lược, quy hoạch và phát triển điện gió ngoài khơi được xem là cần thiết. Đồng thời, cần hình thành các trung tâm nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đồng thời, PGS.TS Lê Quang Duyến kiến nghị cho phép tích hợp hệ thống lưu trữ ngay trong các dự án điện gió ngoài khơi; áp dụng cơ chế khấu hao và ưu đãi cao hơn đối với các dự án có đầu tư lưu trữ; song song với đó là quy hoạch đồng bộ lưới điện, đầu tư hạ tầng cảng biển và thúc đẩy nội địa hóa thiết bị.