Chiến sự Trung Đông tái định hình bản đồ lọc dầu toàn cầu

Đây được xem là lần thứ hai trong thập kỷ này, chiến tranh làm thay đổi sâu sắc cục diện ngành năng lượng, sau cú sốc từ xung đột Nga - Ukraine năm 2022.

Thị trường nhiên liệu thắt chặt hơn dầu thô

Cuộc chiến liên quan đến Iran đã làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới. Cùng với việc công suất lọc dầu tại nhiều quốc gia châu Á suy giảm và Trung Quốc tạm thời hạn chế xuất khẩu nhiên liệu, nguồn cung các sản phẩm dầu mỏ ngày càng trở nên khan hiếm.

Điều đáng chú ý là thị trường nhiên liệu hiện còn thắt chặt hơn cả thị trường dầu thô. Trong khi nguồn cung dầu vẫn được duy trì nhờ sản lượng từ các nước OPEC+ và các kho dự trữ chiến lược, công suất lọc dầu lại không theo kịp nhu cầu tiêu thụ, khiến nguồn cung xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay trở nên eo hẹp.

Kết quả là biên lợi nhuận lọc dầu liên tục tăng và duy trì ở mức rất cao, ngay cả trong giai đoạn giá dầu Brent vượt mốc 100 USD/thùng.

Tháng trước, biên lợi nhuận sản xuất xăng và dầu diesel tiếp tục lập đỉnh mới khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang, Nga duy trì các biện pháp hạn chế xuất khẩu dầu diesel và lượng tồn kho nhiên liệu tại nhiều khu vực trên thế giới giảm xuống mức thấp.

Trong bối cảnh đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã phát đi cảnh báo hiếm hoi về an ninh năng lượng.

Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol cho rằng, không nên chủ quan khi các cuộc xung đột vẫn tiếp diễn trong lúc lượng dự trữ thương mại liên tục suy giảm.

Theo ông Birol, mặc dù các quốc gia thành viên IEA vẫn nắm giữ hơn 1 tỷ thùng dầu dự trữ chiến lược, nhưng vấn đề hiện nay không nằm ở nguồn cung dầu thô mà ở năng lực chế biến.

"Hoạt động lọc dầu và nguồn cung sản phẩm chưa tăng tương ứng với lượng dầu thô được cung ứng. Điều đó đồng nghĩa với việc thị trường các sản phẩm đã qua chế biến, đặc biệt là dầu diesel và xăng, đang thắt chặt hơn nhiều so với thị trường dầu thô", ông nhận định.

Đánh giá này phản ánh thực tế rằng, điểm nghẽn của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu đang dịch chuyển từ khai thác sang khâu lọc hóa dầu.

Các "ông lớn" dầu khí hưởng lợi

Sự bùng nổ của biên lợi nhuận lọc dầu đã nhanh chóng chuyển hóa thành kết quả kinh doanh ấn tượng của các tập đoàn năng lượng hàng đầu thế giới.

Tại Shell, lợi nhuận quý II tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước nhờ giá dầu cao, hoạt động thương mại thuận lợi và hiệu quả vận hành vượt trội của hệ thống nhà máy lọc dầu.

Trong quý II, tỷ lệ vận hành các nhà máy lọc dầu của Shell đạt 102%, tăng từ 99% trong quý I sau khi doanh nghiệp cắt giảm thời gian bảo dưỡng và tối ưu công suất.

Biên lợi nhuận lọc dầu tham chiếu của tập đoàn tăng từ 17 USD lên 24 USD/thùng chỉ sau một quý, trong khi biên lợi nhuận hóa chất cũng tăng gần gấp đôi, đạt 270 USD/tấn.

CEO Shell Wael Sawan đánh giá mảng lọc dầu đã có một quý hoạt động "xuất sắc", đóng góp quan trọng vào tăng trưởng lợi nhuận của tập đoàn.

Tương tự, TotalEnergies ghi nhận lợi nhuận ròng điều chỉnh đạt khoảng 6 tỷ USD trong quý II, tăng 68% so với cùng kỳ năm trước.

Biên lợi nhuận lọc dầu tại châu Âu của doanh nghiệp tăng 19% so với quý trước và gần gấp ba lần so với nửa đầu năm 2025, đạt 12,4 USD/thùng.

Theo CEO Patrick Pouyanné, mảng lọc hóa dầu đã tận dụng hiệu quả điều kiện thị trường thuận lợi cũng như nguồn cung sản phẩm tinh chế khan hiếm để tối đa hóa lợi nhuận.

Tại Mỹ, ExxonMobil và Chevron cũng ghi nhận mức lợi nhuận cao nhất trong nhiều năm.

Chevron cho biết, sản lượng lọc dầu của tập đoàn lần đầu vượt 1 triệu thùng/ngày trong quý II.

CEO Mike Wirth nhận định điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không còn là nhiên liệu hàng không mà là nhóm sản phẩm chưng cất trung gian, đặc biệt là dầu diesel.

Ông cho rằng, nhu cầu dầu diesel tại châu Âu có thể sớm phục hồi khi các quốc gia bắt đầu tích trữ dầu sưởi phục vụ mùa đông, trong khi nguồn cung vẫn chịu áp lực từ lệnh hạn chế xuất khẩu của Nga, các sự cố tại nhà máy lọc dầu Nga cũng như những gián đoạn vận chuyển qua khu vực eo biển Hormuz.

Giá dầu không còn là yếu tố quyết định

Diễn biến hiện nay cho thấy, thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào một giai đoạn mới, khi khả năng tạo lợi nhuận của các doanh nghiệp dầu khí không còn phụ thuộc hoàn toàn vào giá dầu thô.

Trong nhiều năm, giá dầu thường được xem là chỉ báo quan trọng nhất đối với lợi nhuận của ngành năng lượng. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng nguồn cung nhiên liệu hiện nay cho thấy công suất lọc dầu và khả năng chuyển đổi dầu thô thành các sản phẩm tiêu dùng mới là yếu tố quyết định.

Khi số lượng nhà máy lọc dầu mới trên thế giới tăng chậm, trong khi nhiều cơ sở cũ đã đóng cửa sau đại dịch và các quy định môi trường ngày càng nghiêm ngặt, bất kỳ gián đoạn nào từ địa chính trị cũng có thể nhanh chóng khiến thị trường nhiên liệu rơi vào trạng thái thiếu hụt.

Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp sở hữu hệ thống lọc dầu quy mô lớn nhiều khả năng sẽ tiếp tục hưởng lợi nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài, bất chấp biến động của giá dầu thô.

Cuộc chiến tại Trung Đông vì thế không chỉ làm thay đổi dòng chảy thương mại dầu mỏ mà còn đang tái định hình bản đồ lợi nhuận của ngành lọc dầu toàn cầu, đưa lĩnh vực từng ít được chú ý trở thành điểm sáng trong chuỗi giá trị năng lượng thế giới.