APEC 2026 và cơ hội phát triển của Việt Nam
APEC 2026 tại Thâm Quyến diễn ra khi châu Á – Thái Bình Dương đứng trước hai xu hướng đan xen. Thương mại, đầu tư và công nghệ tiếp tục tạo động lực tăng trưởng, trong khi rào cản thị trường, cạnh tranh chiến lược và nguy cơ phân mảnh chuỗi cung ứng làm gia tăng bất định. Chương trình nghị sự năm nay gắn việc duy trì một khu vực cởi mở với tìm kiếm nguồn tăng trưởng mới. Đối với Việt Nam, sự tham gia tại Thâm Quyến đồng thời mở ra cơ hội tranh thủ nguồn lực phát triển và chuẩn bị đảm nhận vai trò chủ nhà APEC 2027.
Chương trình nghị sự APEC 2026 trong bối cảnh kinh tế khu vực chuyển đổi
Với chủ đề “Xây dựng Cộng đồng châu Á – Thái Bình Dương cùng thịnh vượng”, APEC 2026 xác định ba ưu tiên gồm mở cửa, đổi mới và hợp tác. Những ưu tiên này phản ánh nhu cầu duy trì dòng chảy thương mại, đầu tư, đồng thời khai thác khả năng tăng năng suất từ công nghệ. Báo cáo của Bộ phận Hỗ trợ chính sách APEC ngày 15/11 dự báo kinh tế khu vực tăng trưởng 3,4% năm 2026, nhưng giảm còn 3,1% năm 2027. Chi phí năng lượng, căng thẳng địa chính trị và các biện pháp hạn chế thương mại là những sức ép được báo cáo lưu ý. Khoảng cách giữa đà phục hồi hiện tại và rủi ro phía trước lý giải tính cấp thiết của chương trình hợp tác năm nay.
Trước hết, mở cửa được cụ thể hóa qua duy trì hệ thống thương mại đa phương, giảm trở ngại đối với đầu tư và thúc đẩy liên kết kinh tế. Tại Hội nghị Bộ trưởng APEC đầu tháng 11, các thành viên thảo luận việc tăng kết nối cảng biển, cải thiện cơ chế một cửa và số hóa thủ tục thương mại. Ý nghĩa kinh tế của những nội dung này nằm ở khả năng giảm thời gian và chi phí giao dịch. Khi một sản phẩm đi qua nhiều nền kinh tế trước khi đến người tiêu dùng, sự chậm trễ tại một cửa khẩu có thể ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi sản xuất. Vì vậy, thuận lợi hóa thương mại có thể tạo lợi ích chung ngay cả khi các thành viên còn khác biệt về chính sách công nghiệp.

Tiến trình hướng tới Khu vực thương mại tự do châu Á – Thái Bình Dương (FTAAP) tiếp tục được thảo luận theo hướng tăng năng lực tham gia liên kết tiêu chuẩn cao. Tại cuộc họp quan chức cao cấp ở Thâm Quyến, các bên xem xét dự thảo tuyên bố về FTAAP và đề xuất Khuôn khổ hợp tác số hóa thương mại giai đoạn 2027–2030. Hợp tác về vận đơn điện tử, thương mại không giấy tờ và ứng dụng AI trong hải quan cũng được thúc đẩy. Đây là những bước chuẩn bị về chính sách, kỹ thuật và năng lực thực thi, qua đó từng bước thu hẹp khác biệt giữa các hệ thống quản lý thương mại.
Đổi mới sáng tạo được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với năng suất và khả năng tiếp cận công nghệ. Đề xuất của Trung Quốc về kinh tế số và AI vì phúc lợi con người hướng tới ứng dụng trong y tế, giáo dục và năng lượng, đồng thời chú trọng phát triển AI an toàn, đáng tin cậy. Vấn đề đặt ra cho khu vực là năng lực tận dụng công nghệ còn chênh lệch. Một doanh nghiệp nhỏ có thể nhìn thấy lợi ích của tự động hóa nhưng thiếu dữ liệu, nhân lực hoặc tài chính để triển khai. Bởi vậy, hiệu quả hợp tác sẽ phụ thuộc vào khả năng đưa công nghệ đến những nhóm doanh nghiệp và nền kinh tế đang gặp các hạn chế ấy.
Ưu tiên hợp tác gắn các nội dung trên với khả năng chống chịu của nền kinh tế và lợi ích của người dân. Hội đồng Tư vấn kinh doanh APEC (ABAC) đề nghị tăng đầu tư vào hạ tầng vận tải ít phát thải, chống chịu thiên tai, cải thiện logistics và mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ của doanh nghiệp nhỏ. Các đề xuất cho thấy chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng và kết nối chuỗi cung ứng ngày càng phụ thuộc lẫn nhau. Một mạng lưới logistics hiện đại cần cả hạ tầng vật chất, hệ thống dữ liệu và người lao động có kỹ năng. Với cơ chế đồng thuận, tự nguyện, APEC tạo điều kiện để các thành viên tìm điểm chung trong từng lĩnh vực, thử nghiệm giải pháp và mở rộng hợp tác khi đủ điều kiện.
Vai trò của Việt Nam tại APEC và những cơ hội thúc đẩy phát triển
Vai trò của Việt Nam tại APEC được tích lũy qua gần ba thập niên tham gia và hai lần đăng cai năm 2006, 2017. Kế hoạch hành động Hà Nội góp phần cụ thể hóa lộ trình thực hiện các Mục tiêu Bogor. Tại Đà Nẵng, các thành viên thông qua chương trình về bao trùm kinh tế, tài chính và xã hội, cùng khuôn khổ phát triển nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số. Việt Nam cũng thúc đẩy xây dựng tầm nhìn hợp tác dài hạn. Theo thông tin của Chính phủ trước chuyến công tác dự Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn APEC lần thứ 33 và làm việc song phương tại Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Việt Nam đã triển khai gần 200 sáng kiến, dự án trong nhiều lĩnh vực. Những đóng góp đó tạo cơ sở để Việt Nam tham gia điều phối chương trình nghị sự và tập hợp sự ủng hộ cho các ưu tiên chung.
Tại APEC 2026, Việt Nam có thể phát huy kinh nghiệm của một nền kinh tế đang phát triển tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất khu vực. Nhu cầu duy trì thị trường cởi mở của Việt Nam gặp lợi ích chung của nhiều thành viên. Đồng thời, yêu cầu nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước giúp Việt Nam đóng góp góc nhìn thực tiễn về khoảng cách giữa mở cửa và khả năng tận dụng cơ hội. Trong bài viết nhân dịp tham dự Tuần lễ Cấp cao, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh đối thoại bình đẳng, đồng thuận và việc chuyển thành quả tăng trưởng thành đời sống tốt đẹp hơn cho người dân. Cách tiếp cận ấy tạo cơ sở để Việt Nam thúc đẩy hợp tác kỹ thuật gắn với nhu cầu phát triển cụ thể.
Cơ hội trước mắt là giảm chi phí giao thương và nâng cao chất lượng tham gia chuỗi cung ứng. Nếu hợp tác về chứng từ điện tử và kết nối hải quan được triển khai hiệu quả, doanh nghiệp Việt Nam có thể giảm thời gian xử lý hồ sơ, tăng độ tin cậy khi giao hàng và quản lý tốt hơn nguyên liệu nhập khẩu. Lợi ích sẽ lan rộng khi các nhà cung ứng trong nước đáp ứng được yêu cầu của khách hàng quốc tế. Điều này đòi hỏi chuẩn hóa dữ liệu, nâng chất lượng sản phẩm và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ sử dụng công cụ số. Theo đó, chương trình thuận lợi hóa thương mại của APEC có thể bổ sung nguồn lực và kinh nghiệm cho cải cách trong nước.
Cơ hội về công nghệ và nhân lực đã có những bước khởi động cụ thể. Ngày 17/11, tại Diễn đàn Kết nối công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam – Vùng Vịnh Lớn Trung Quốc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị tăng nghiên cứu chung về AI, bán dẫn, robot và hệ thống tự hành, gắn đào tạo với dự án và thực hành tại doanh nghiệp. Diễn đàn công bố hợp tác đồng tài trợ bốn nhiệm vụ nghiên cứu chung và trao đổi 16 biên bản ghi nhớ. Các hoạt động bên lề này cho thấy cách tận dụng dịp APEC để kết nối viện, trường và doanh nghiệp. Khả năng tạo động lực phát triển phụ thuộc vào việc đưa hợp tác vào nghiên cứu, thử nghiệm và sản xuất, qua đó nâng năng lực kỹ thuật của đối tác Việt Nam.
Chương trình về hạ tầng bền vững và chuyển đổi năng lượng cũng mở ra khả năng tiếp cận đối tác, phương thức quản lý và nguồn vốn mới. Với Việt Nam, những hợp tác có thể tạo tác động trực tiếp gồm nâng hiệu quả sử dụng năng lượng trong sản xuất, cải thiện vận tải đa phương thức và tăng khả năng chống chịu của hạ tầng. Việc lựa chọn dự án cần xuất phát từ nhu cầu của ngành, địa phương và doanh nghiệp. Khi cơ sở hạ tầng, kỹ năng lao động và năng lực nhà cung ứng cùng được cải thiện, Việt Nam sẽ có điều kiện thu hút những dự án đầu tư có liên kết sâu hơn với kinh tế trong nước.
Vai trò chủ nhà APEC 2027 mở thêm cơ hội đưa các nhu cầu ấy vào chương trình hợp tác khu vực. Quá trình tham vấn tại Thâm Quyến giúp Việt Nam nhận diện những lĩnh vực được nhiều đối tác quan tâm và sẵn sàng tham gia. Từ đó, Việt Nam có thể cùng các thành viên xây dựng dự án với đầu mối, nguồn lực và kết quả dự kiến rõ ràng. Giá trị của APEC 2026 đối với Việt Nam sẽ được thể hiện qua những bước tiếp theo, từ triển khai thỏa thuận công nghệ đến giảm trở ngại giao thương và nâng năng lực doanh nghiệp. Chính khả năng tổ chức thực hiện trong nước sẽ quyết định mức độ chuyển hóa cơ hội đối ngoại thành năng suất, sức cạnh tranh và tăng trưởng dài hạn.








