EU nâng chuẩn SPS: Doanh nghiệp xuất khẩu không thể chờ đến 'giờ G'

Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) xung quanh vấn đề này.

Doanh nghiệp phải theo sát từng thay đổi

- Thưa ông, đâu là những thay đổi đáng chú ý nhất trong các biện pháp SPS của EU mà doanh nghiệp cần quan tâm?

TS. Ngô Xuân Nam: Trong 6 tháng đầu năm 2026, các thành viên WTO đã ban hành 1.115 thông báo dự thảo và thông báo có hiệu lực về biện pháp SPS, trong đó có 601 thông báo có thể ảnh hưởng đến xuất nhập khẩu nông sản thực phẩm của Việt Nam, phản ánh xu hướng các thị trường ngày càng tăng cường yêu cầu về an toàn thực phẩm và kiểm dịch đối với hàng hóa nhập khẩu. Riêng EU ban hành 74 thông báo thay đổi biện pháp SPS, tăng 13,8% so với cùng kỳ năm trước (65 thông báo), chủ yếu liên quan đến điều chỉnh mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật (MRL), phụ gia thực phẩm và kiểm dịch thực vật.

Điểm đáng chú ý, thị trường EU không chỉ nâng cao tiêu chuẩn mà còn chuyển mạnh sang quản lý rủi ro toàn chuỗi sản xuất. Các quy định mới tác động trực tiếp đến nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam đang xuất khẩu, vì vậy doanh nghiệp cần cập nhật thường xuyên thay vì chỉ quan tâm khi quy định đã có hiệu lực.

Một xu hướng mới nữa là sau Brexit, biện pháp SPS của Vương quốc Anh bắt đầu có sự khác biệt với EU. Trong khi EU tiếp tục hạ mức MRL đối với nhiều hoạt chất thì Anh lại có xu hướng nới lỏng ở một số chỉ tiêu. Ngay trong nội khối EU cũng đã xuất hiện những quy định riêng tại một số quốc gia thành viên như Pháp và Đức. Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp không chỉ đáp ứng quy định chung của EU mà còn phải theo dõi yêu cầu của từng thị trường cụ thể.

- EU đang dự kiến hạ mạnh mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Điều này sẽ tác động như thế nào đến nông sản Việt Nam?

TS. Ngô Xuân Nam: Thông báo SPS số G/SPS/N/EU/959 là một ví dụ rất đáng lưu ý. EU dự kiến sửa đổi MRL đối với 8 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật và sẽ dành khoảng 6 tháng để các nước chuẩn bị sau khi quy định được ban hành.

Tuy nhiên, mức giới hạn mới của nhiều hoạt chất sẽ giảm xuống rất thấp, phổ biến chỉ còn 0,01-0,05 ppm. Qua đối chiếu, chúng tôi nhận thấy khoảng cách giữa quy định hiện hành của Việt Nam và dự kiến của EU ở một số hoạt chất là rất lớn. Có trường hợp Việt Nam quy định mức dư lượng tối đa trên cà chua là 10 ppm nhưng EU dự kiến chỉ còn 0,01-0,05 ppm. Điều đó đồng nghĩa sản phẩm đạt yêu cầu trong nước chưa chắc đã đủ điều kiện xuất khẩu sang EU.

Trong số các hoạt chất được điều chỉnh, một số đã bị cấm sử dụng tại Việt Nam, nhưng vẫn còn những hoạt chất đang được phép sử dụng và doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm. Văn phòng SPS Việt Nam đã tổng hợp, đối chiếu quy định của Việt Nam với dự thảo của EU để doanh nghiệp chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất, tránh bị động khi quy định mới có hiệu lực.

Một doanh nghiệp vi phạm có thể ảnh hưởng cả ngành hàng

- EU hiện đang kiểm soát nông sản Việt Nam như thế nào và doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để giảm rủi ro?

TS. Ngô Xuân Nam: Hiện, EU vẫn duy trì kiểm soát đối với 4 mặt hàng của Việt Nam gồm sầu riêng, thanh long, ớt và đậu bắp theo Quy định (EU) 2019/1793. So với khoảng 5 năm trước, đây là kết quả tích cực khi số mặt hàng bị tăng cường kiểm soát đã giảm từ 7 xuống còn 4.

EU điều chỉnh tần suất kiểm tra biên giới 6 tháng một lần dựa trên dữ liệu tuân thủ. Nếu tỷ lệ vi phạm thấp, tần suất kiểm tra có thể được giảm. Tại cuộc họp với Tổng vụ Sức khỏe và An toàn thực phẩm của Ủy ban châu Âu (DG SANTE) vào ngày 16/6/2026, Văn phòng SPS Việt Nam đã kiến nghị EU xem xét giảm tần suất kiểm tra đối với thanh long trên cơ sở 6 tháng đầu năm chỉ có 01 lô hàng vi phạm, giảm so với giai đoạn trước đây.

Bên cạnh đó, EU cũng bổ sung các đối tượng kiểm dịch thực vật mới, trong đó có sinh vật gây hại đã xuất hiện trên cây có múi tại Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là thông tin các địa phương và doanh nghiệp cần sớm cập nhật để tăng cường giám sát và kiểm soát ngay từ vùng trồng.

- Ông có khuyến nghị gì đối với doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh các quy định SPS của EU liên tục thay đổi?

TS. Ngô Xuân Nam: Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy "đáp ứng khi có yêu cầu" sang “chủ động thích ứng”.

Trước hết, phải kiểm soát chặt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật ngay từ vùng nguyên liệu, chủ động lấy mẫu kiểm nghiệm trước khi xuất khẩu và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ. Bên cạnh đó, cần đặc biệt quan tâm đến các quy định về ghi nhãn, chất gây dị ứng, phụ gia thực phẩm và vật liệu bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Đây đều là những lĩnh vực EU đang tăng cường kiểm soát và đã có doanh nghiệp Việt Nam bị cảnh báo hoặc thu hồi sản phẩm do không đáp ứng yêu cầu.

Doanh nghiệp cũng cần nghiên cứu kỹ các quy định đối với sản phẩm có thành phần nguồn gốc động vật và chuẩn bị cho lộ trình số hóa thủ tục nhập khẩu của EU trong những năm tới.

Điều quan trọng hơn cả là EU đánh giá rủi ro theo ngành hàng, không chỉ theo từng doanh nghiệp. Chỉ một doanh nghiệp vi phạm cũng có thể khiến cả ngành hàng của Việt Nam bị tăng tần suất kiểm tra hoặc áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn. Vì vậy, việc tuân thủ quy định không chỉ bảo vệ chính doanh nghiệp mà còn góp phần giữ uy tín chung của nông sản Việt Nam trên thị trường EU.

Xin cảm ơn ông!

Để duy trì xuất khẩu sang EU, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản phải kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu, chế biến, truy xuất nguồn gốc đến tuân thủ các quy định SPS ngày càng nghiêm ngặt.