Liên hợp quốc đối mặt với nguy cơ sụp đổ tài chính nghiêm trọng

Theo một bức thư gửi các quốc gia thành viên, Tổng thư ký Guterres cảnh báo tổ chức này đang đứng trước nguy cơ “sụp đổ tài chính cận kề”, do tình trạng các khoản đóng góp chưa được thanh toán cùng những quy định ngân sách buộc Liên hợp quốc phải hoàn trả phần kinh phí chưa sử dụng.

Ông Guterres từ lâu đã nhiều lần lên tiếng về cuộc khủng hoảng thanh khoản ngày càng nghiêm trọng của Liên hợp quốc, song đây được xem là lời cảnh báo gay gắt nhất từ trước đến nay.

Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh Mỹ, quốc gia đóng góp tài chính lớn nhất, đang rút lui khỏi chủ nghĩa đa phương trên nhiều lĩnh vực.

Ông Guterres viết trong bức thư đề ngày 28/1: “Cuộc khủng hoảng đang ngày càng trầm trọng, đe dọa việc triển khai các chương trình và có nguy cơ dẫn đến sự sụp đổ tài chính. Và tình hình sẽ còn xấu đi hơn nữa trong tương lai gần”.

Theo Tổng thư ký, Mỹ đã cắt giảm mạnh các khoản tài trợ tự nguyện cho nhiều cơ quan của LHQ, đồng thời từ chối thực hiện các khoản đóng góp bắt buộc cho ngân sách thường xuyên cũng như ngân sách gìn giữ hòa bình.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng mô tả Liên hợp quốc là một tổ chức có “tiềm năng to lớn” nhưng cho rằng tổ chức này chưa phát huy đúng mức. Ông cũng đã thành lập một Hội đồng Hòa bình mới, động thái khiến một số nhà quan sát lo ngại có thể làm suy yếu vai trò của tổ chức quốc tế lâu đời này.

Được thành lập năm 1945, Liên hợp quốc hiện có 193 quốc gia thành viên, với sứ mệnh duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, thúc đẩy nhân quyền, hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội và điều phối viện trợ nhân đạo.

Theo cơ chế hiện hành, mức đóng góp của mỗi quốc gia phụ thuộc vào quy mô nền kinh tế, trong đó Mỹ chiếm 22% ngân sách cốt lõi, tiếp theo là Trung Quốc với 20%.

Tuy nhiên, đến cuối năm 2025, tổng số tiền nợ chưa thanh toán đã lên tới mức kỷ lục 1,57 tỷ USD, theo ông Guterres.

Ông nhấn mạnh: “Hoặc tất cả các quốc gia thành viên phải thực hiện đầy đủ và đúng hạn nghĩa vụ tài chính của mình, hoặc chúng ta phải cải tổ căn bản các quy tắc tài chính để ngăn chặn nguy cơ sụp đổ tài chính đang đến gần”.

Các quan chức LHQ cho biết riêng Mỹ hiện còn nợ 2,19 tỷ USD ngân sách thường xuyên, 1,88 tỷ USD cho các nhiệm vụ gìn giữ hòa bình đang triển khai và 528 triệu USD cho các nhiệm vụ đã hoàn tất.

Năm ngoái, ông Guterres đã thành lập nhóm đặc nhiệm cải cách mang tên UN80 nhằm cắt giảm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động. Theo thỏa thuận, các quốc gia thành viên đã nhất trí giảm khoảng 7% ngân sách năm 2026, xuống còn 3,45 tỷ USD.

Dù vậy, ông Guterres cảnh báo Liên hợp quốc có thể cạn tiền ngay trong tháng 7 tới. Một trong những trở ngại lớn, theo ông, là quy định buộc tổ chức phải hoàn trả hàng trăm triệu USD phí chưa sử dụng mỗi năm.