Gỡ “nút thắt”, thúc đẩy định giá tài sản trí tuệ

*Gỡ “nút thắt”

Theo các chuyên gia kinh tế, phát triển tài sản trí tuệ, phát triển thị trường giao dịch tài sản trí tuệ, công nghệ chính là chìa khóa để biến tài sản trí tuệ từ tiềm năng thành giá trị kinh tế thực sự, đóng góp vào tăng trưởng bền vững của nền kinh tế. Tuy nhiên, việc định giá tài sản trí tuệ hay xác định giá trị của các loại tài sản trí tuệ vẫn là một thách thức lớn, không chỉ đối với thị trường mà còn đối với hệ thống quản lý nhà nước.

Thời gian qua, sự quan tâm của Nhà nước đối với phát triển khoa học, công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đã góp phần thúc đẩy nhận thức của xã hội về giá trị của tài sản trí tuệ nhưng khuôn khổ pháp lý cho việc nhận diện định giá tài sản trí tuệ hay thẩm định giá đang là vướng mắc, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý về giá và cơ quan quản lý về sở hữu trí tuệ để xây dựng và hướng dẫn chuyên môn cũng như nâng cao năng lực cho đội ngũ thẩm định viên để việc thẩm định giá và định giá sát thực tế. Đồng thời, đội ngũ thẩm định viên phải cập nhật các thông lệ quốc tế trong định giá tài sản trí tuệ, từ đó góp phần thúc đẩy sự hình thành và phát triển của thị trường giao dịch tài sản trí tuệ tại Việt Nam.

Ông Phạm Văn Bình, Phó Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) nhấn mạnh: Theo quy định của Luật Giá năm 2023, “định giá” là quá trình xác định giá của hàng hóa, dịch vụ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức, cá nhân thực hiện định giá và định giá bao gồm cả hoạt động định giá của Nhà nước và định giá theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, trong thực tiễn, nhiều giao dịch chuyển giao công nghệ, góp vốn bằng tài sản trí tuệ hoặc thương mại hóa kết quả nghiên cứu thường sử dụng các phương pháp “định giá” mang tính thỏa thuận chứ không thẩm định giá để đánh giá đúng giá trị tài sản.

Luật Giá năm 2023 cùng với hệ thống các Nghị định, Thông tư hướng dẫn đã thiết lập một nền tảng pháp lý rõ ràng cho hoạt động thẩm định giá gồm việc xác định đối tượng tài sản, phương thức thực hiện và trách nhiệm của các chủ thể liên quan, trong đó có định giá tài sản trí tuệ, tài sản vô hình. Tuy nhiên, công tác thẩm định giá, định giá tài sản trí tuệ và công nghệ vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Trước hết là hạn chế về dữ liệu thị trường bởi thị trường giao dịch tài sản trí tuệ tại Việt Nam chưa phát triển tương xứng, thông tin về các giao dịch chuyển nhượng, li-xăng còn hạn chế, gây khó khăn cho việc áp dụng các phương pháp so sánh thị trường. Bên cạnh đó, bản chất của tài sản trí tuệ là phi vật chất và giá trị của nó phụ thuộc mạnh vào kỳ vọng tương lai khi giá trị của một sáng chế, một phần mềm hay một thương hiệu không chỉ nằm ở chi phí tạo ra mà chủ yếu phụ thuộc vào khả năng khai thác thương mại, vị thế thị trường, năng lực quản trị và các yếu tố rủi ro. Đặc biệt, việc định giá khó để đạt được sự đồng thuận giữa các bên liên quan khi cùng một tài sản trí tuệ nhưng bên sở hữu và nhà đầu tư có thể có các mức giá khác nhau đã đặt ra thách thức đối với thẩm định viên trong việc đưa ra kết quả để đạt đồng thuận giữa các bên.

* Định giá đúng giá trị tài sản trí tuệ

Ông Michael KOS, Chuyên gia tài chính và định giá tài sản trí tuệ, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) cho biết: Trên thế giới, cơ cấu giá trị doanh nghiệp toàn cầu đã chuyển mạnh sang tài sản vô hình với tổng giá trị hiện vượt 100 nghìn tỉ USD và ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, việc sử dụng các tài sản sở hữu trí tuệ cho mục đích tài chính vẫn còn ở giai đoạn sơ khai, do việc xác định giá trị tài sản vô hình hay định giá tài sản vô hình chưa đúng với giá trị thực và gặp khó khăn nên tài sản vô hình vẫn chưa được phản ánh đầy đủ trong hệ thống tài chính. Thách thức này đặt ra với hầu hết các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam, vì vậy việc hiểu và đánh giá đúng giá trị tài sản trí tuệ là yếu tố thiết yếu trong việc xây dựng chiến lược và đưa ra các quyết định đầu tư, kinh doanh hiệu quả.

Phó Cục trưởng Cục Quản lý giá Phạm Văn Bình cho rằng: Trong bối cảnh nền kinh tế chuyển dịch mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhu cầu của xã hội đối với hoạt động định giá tài sản trí tuệ và công nghệ ngày càng trở nên rõ nét và cấp thiết. Việc xác định và đánh giá đúng giá trị tài sản trí tuệ là một nội dung mới, khó và có tính liên ngành cao. Tài sản trí tuệ, công nghệ đã trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng, tham gia trực tiếp vào các giao dịch như góp vốn, mua bán – sáp nhập, chuyển giao công nghệ, thế chấp vay vốn hay chuyển nhượng doanh nghiệp. Theo đó, hoạt động định giá đúng giá trị hay thẩm định giá đúng đóng vai trò là công cụ trung gian độc lập, giúp xác lập giá trị hợp lý của tài sản, góp phần giảm thiểu rủi ro, nâng cao tính minh bạch của thị trường và hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc giám sát, sử dụng hiệu quả nguồn lực, đặc biệt là đối với tài sản công và vốn nhà nước.

Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ nhấn mạnh: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ đã bổ sung một số quy định nhằm hỗ trợ tạo ra và khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ. Trên cơ sở đó, Cục Sở hữu trí tuệ đang tích cực phối hợp với các cơ quan liên quan hỗ trợ các chủ thể phát huy giá trị quyền sở hữu trí tuệ, góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, việc xác định giá trị tài sản trí tuệ là yếu tố then chốt trong chuyển hóa ý tưởng sáng tạo thành giá trị kinh tế cụ thể, làm cơ sở cho các giao dịch như chuyển nhượng, li-xăng, góp vốn, đồng thời hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động thực thi quyền, quản lý tài sản và các hoạt động tài chính liên quan.

Sự phát triển của kinh tế số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo gia tăng, nhu cầu định giá tài sản trí tuệ và công nghệ là xu hướng tất yếu trong quá trình phát triển. Để đáp ứng yêu cầu này, cần chú trọng phát triển cơ sở dữ liệu về giao dịch tài sản trí tuệ, nâng cao năng lực của đội ngũ thẩm định viên về giá và phát triển thị trường giao dịch tài sản trí tuệ, công nghệ./.

HL