Doanh nghiệp đề nghị làm rõ thứ tự thu nợ, mở rộng kênh giải ngân và điều kiện vay vốn

Trong góp ý gửi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) về dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 39/2016/TT-NHNN quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (TCTD) đối với khách hàng, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đề xuất làm rõ hàng loạt nội dung từ thứ tự thu nợ, phương thức giải ngân đến tiêu chí đánh giá khả năng tài chính, nhằm đảm bảo mục tiêu tháo gỡ thủ tục vay vốn đi vào thực chất.

Theo bản thuyết minh về dự thảo Thông tư, NHNN cho biết việc xây dựng dự thảo nhằm tạo cơ sở pháp lý đồng bộ với Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, đồng thời triển khai chỉ đạo của Chính phủ về tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận tín dụng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, VCCI cho rằng nhiều nội dung cần được làm rõ để tránh cách hiểu khác nhau. Về thứ tự thu nợ đối với khoản nợ quá hạn, dự thảo quy định TCTD và khách hàng được thỏa thuận về thứ tự thu nợ gốc, lãi tiền vay; riêng đối với khoản nợ quá hạn thì thực hiện theo nguyên tắc thu nợ gốc trước, lãi sau. Theo phản ánh của doanh nghiệp, quy định này chưa làm rõ một số trường hợp thực tế.

Cụ thể, trong trường hợp khoản vay vừa có phần nợ quá hạn, vừa có phần nợ trong hạn, chưa rõ thứ tự thu nợ sẽ được xác định như thế nào và các bên có được thỏa thuận hay không. Đối với khoản vay bị quá hạn một hoặc một số kỳ hạn và bị chuyển toàn bộ sang nợ quá hạn, thực tế có thể phát sinh nhiều cấu phần như nợ gốc trong hạn, nợ gốc quá hạn, lãi trên nợ gốc trong hạn, lãi trên nợ gốc quá hạn, lãi chậm trả lãi.

Ngoài ra, khái niệm “khoản nợ vay” chưa được định nghĩa cụ thể, dẫn đến cách hiểu khác nhau như toàn bộ khoản vay hay từng kỳ hạn trả nợ. Trong thực tế, khách hàng có thể vay theo một hợp đồng tín dụng nhưng nhận nợ bằng một hoặc nhiều khế ước nhận nợ, hoặc có nhiều hợp đồng tín dụng cùng quá hạn, nhưng chưa có hướng dẫn về thứ tự thu nợ giữa các khoản này.

Đối với các khoản vay nhỏ giải ngân theo tuần hoặc tháng, như trong hoạt động tài chính vi mô, việc áp dụng nguyên tắc thu nợ gốc trước, lãi sau có thể khiến khách hàng khó theo dõi nghĩa vụ trả nợ, đồng thời có thể phát sinh tình trạng nợ lãi có tuổi nợ cao hơn, ảnh hưởng đến phân loại nợ và thông tin tín dụng.

Từ thực tế trên, VCCI đề nghị làm rõ phạm vi “khoản nợ vay bị quá hạn”, làm rõ thứ tự thu nợ gốc, nợ lãi giữa các loại khoản nợ; làm rõ định nghĩa “khoản nợ vay”; quy định cụ thể trường hợp khoản vay có nhiều kỳ hạn, chỉ một số kỳ hạn quá hạn thì các bên được thỏa thuận thứ tự thu nợ; đồng thời bổ sung hướng dẫn trường hợp khách hàng có nhiều hợp đồng tín dụng quá hạn tại một TCTD.

Đối với phương tiện thanh toán để giải ngân, NHNN hiện quy định giải ngân qua tài khoản của tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán. Trong khi đó, theo VCCI, quy định này chưa bao quát trường hợp giải ngân qua ví điện tử. Trong khi thực tế, nhiều mô hình tài chính số, đặc biệt là “mua trước, trả sau”, đang vận hành dựa trên sự kết nối giữa tổ chức trung gian thanh toán và bên cho vay. Vì thế, nếu không cho phép giải ngân qua ví điện tử, quy trình vay vốn sẽ bị chia tách qua nhiều bước, làm tăng thời gian giao dịch, giảm tính thuận tiện và có thể tạo thêm điểm nghẽn. Do vậy, VCCI đề nghị bổ sung quy định cho phép ví điện tử là phương tiện nhận giải ngân.

Đối với khoản vay có giá trị nhỏ, theo bản thuyết minh về dự thảo của NHNN, dưới giác độ thận trọng, NHNN đề xuất đối với khoản cho vay có mức giá trị nhỏ không vượt quá 100 triệu đồng, khách hàng không phải cung cấp phương án sử dụng vốn khả thi, thông tin về người có liên quan; nhưng các TCTD có biện pháp kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn vay và trả nợ của khách hàng, đảm bảo khả năng thu hồi nợ gốc và lãi tiền vay đầy đủ, đúng hạn theo thỏa thuận, việc sử dụng vốn vay đúng mục đích.

Theo NHNN, quy định này phù hợp với đặc thù các khoản cho vay nhỏ, góp phần tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khách hàng trong việc tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng với thủ tục đơn giản hơn, góp phần mở rộng hoạt động cho vay phục vụ đời sống, tiêu dùng, qua đó hạn chế “tín dụng đen”.

Tuy nhiên, VCCI cho rằng hiện tồn tại nhiều quy định khác nhau về khoản vay nhỏ tại các thông tư trước đây của NHNN, dẫn đến chưa thống nhất về mức giá trị. Do đó, cơ quan soạn thảo cần rà soát để thống nhất quy định.

Một nội dung khác được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là điều kiện “có khả năng trả nợ” tại Điều 7 Thông tư số 39/2016/TT-NHNN. Theo VCCI, quy định hiện hành chưa có tiêu chí cụ thể, dẫn đến việc áp dụng giữa các TCTD chưa thống nhất và phụ thuộc nhiều vào đánh giá chủ quan. Trong khi theo thông lệ quốc tế và các nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng, việc đánh giá khả năng trả nợ thường dựa trên các chỉ tiêu định lượng như điểm tín nhiệm, tỷ lệ nghĩa vụ trả nợ trên thu nhập, hệ số đảm bảo trả nợ... hoặc các chỉ tiêu tài chính tương đương.

Vì thế, VCCI đề nghị bổ sung quy định theo hướng làm rõ nguyên tắc đánh giá, chẳng hạn: khách hàng được xem là có khả năng tài chính khi TCTD đánh giá, trên cơ sở thông tin hợp pháp, đánh giá khách hàng có nguồn thu nhập, dòng tiền hoặc tài sản đủ để thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Đồng thời, cho phép TCTD xây dựng tiêu chí nội bộ phù hợp với từng phân khúc khách hàng.