Xúc tiến thương mại kiến tạo thị trường mới

Bước chuyển sâu sắc của xúc tiến thương mại

Kỷ niệm 81 năm Quốc khánh 2/9 năm nay diễn ra đúng vào dịp cả nước nhìn lại 40 năm thực hiện đường lối Đổi mới. Từ một nền kinh tế còn nhiều khó khăn, khép kín, Việt Nam đã vươn lên thành nền kinh tế quy mô hơn 500 tỷ USD, tham gia sâu vào mạng lưới thương mại toàn cầu. Thành tựu lớn nhất là sự chuyển biến căn bản về tư duy phát triển: từ đóng cửa sang mở cửa, từ thụ động sang chủ động hội nhập, từ xuất khẩu hàng hóa sang nâng cao giá trị, thương hiệu, vị thế quốc gia. Trong hành trình ấy, xúc tiến thương mại đang đứng trước bước chuyển mới: từ hỗ trợ giao thương sang kiến tạo thị trường bằng dữ liệu, công nghệ và chuyển đổi xanh.

Ngày 2/9/1945 mở ra kỷ nguyên độc lập dân tộc. 41 năm sau, Đại hội VI của Đảng năm 1986 mở ra công cuộc Đổi mới, tạo bước ngoặt có ý nghĩa lịch sử. Độc lập, tự chủ chính trị trong thế giới hiện đại còn phải được củng cố bằng một nền kinh tế đủ mạnh, có sức cạnh tranh, chống chịu trước cú sốc bên ngoài và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Quy mô GDP Việt Nam từ khoảng 8 tỷ USD năm 1986 tăng lên hơn 500 tỷ USD năm 2025, GDP bình quân đầu người vượt 5.000 USD; tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 8,02%; 6 tháng đầu năm 2026 tăng 8,18%. Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 930 tỷ USD, xuất khẩu trên 475 tỷ USD, xuất siêu liên tục nhiều năm. 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 660 tỷ USD, xuất khẩu hơn 319 tỷ USD; Việt Nam có 17 FTA đang thực thi. Tuy nhiên, khu vực FDI vẫn chiếm hơn 80% kim ngạch xuất khẩu, cho thấy giá trị giữ lại của doanh nghiệp trong nước vẫn là bài toán cần giải quyết.

Trong bức tranh đó, xúc tiến thương mại có ý nghĩa đặc biệt. Ở giai đoạn đầu của quá trình mở cửa, xúc tiến thương mại chủ yếu là hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ, triển lãm, gặp gỡ đối tác, giới thiệu sản phẩm và tìm kiếm đầu ra. Nhưng khi Việt Nam đã trở thành nền kinh tế có kim ngạch thương mại tiến sát mốc 1.000 tỷ USD.

Theo Báo cáo Xúc tiến thương mại giai đoạn 2021 - 2025 và định hướng chiến lược, kế hoạch hành động giai đoạn 2026 - 2030, với nhiều nhiệm vụ trọng tâm, tạo động lực tăng trưởng cho giai đoạn mới, do Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) công bố, giai đoạn 2021 - 2025 có nhiều biến động mạnh mẽ, phức tạp nhất từ trước đến nay, khi kinh tế toàn cầu và Việt Nam cùng lúc đối mặt hàng loạt cú sốc chưa từng có tiền lệ.

Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn đánh dấu bước chuyển biến sâu sắc của xúc tiến thương mại, đổi mới toàn diện tư duy, phương thức, quy mô triển khai. Dưới sự chỉ đạo của Bộ Công Thương, xúc tiến thương mại được tổ chức đồng bộ, hiện đại, có trọng tâm, trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường xuất khẩu, gia tăng giá trị thương hiệu, nâng cao uy tín, vị thế, sức mạnh mềm quốc gia.

Chính phủ và Bộ Công Thương đã ban hành, sửa đổi nhiều văn bản quan trọng, gồm Nghị định số 14/2024/NĐ-CP, Nghị định số 128/2024/NĐ-CP và Thông tư số 39/2025/TT-BCT, tạo hành lang pháp lý, đẩy mạnh phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm điều kiện kinh doanh xúc tiến thương mại. Chương trình cấp quốc gia được triển khai tập trung, có trọng điểm, ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực, ngành hàng có lợi thế, tăng cường kết nối thị trường, đào tạo, xây dựng thương hiệu.

Trong giai đoạn 2020 - 2025, gần 1.000 đề án xúc tiến thương mại với tổng kinh phí hơn 800 tỷ đồng đã triển khai, hướng tới đa dạng hóa thị trường, tận dụng các FTA, khai mở thị trường tiềm năng, qua hội nghị giao ban với Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, diễn đàn xuất khẩu, hội chợ, triển lãm quốc tế. Thương vụ phát huy vai trò "cánh tay nối dài" giúp nông sản, thực phẩm chế biến khẳng định chỗ đứng tại thị trường yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bền vững. Chuyển đổi số cũng được đẩy mạnh, với hội chợ trực tuyến, livestream xuyên biên giới, công nghệ 3D, blockchain, đáp ứng yêu cầu phát triển xanh và CBAM của EU.

Hội chợ Mùa Thu năm 2025 là điểm nhấn đặc biệt. Dù thời gian chuẩn bị gấp rút, hệ thống xúc tiến thương mại đã tổ chức thành công một sự kiện được đánh giá là “siêu hội chợ 6 nhất: quy mô lớn nhất; không gian hiện đại nhất; sản phẩm phong phú nhất; chất lượng cao nhất; hoạt động hấp dẫn nhất; và ưu đãi tốt nhất”.

Kết quả, khoảng 50.000 lượt doanh nghiệp đã được hỗ trợ, giá trị giao dịch đạt hàng trăm triệu USD. Chương trình Thương hiệu quốc gia đã công nhận gần 1.000 sản phẩm của gần 500 doanh nghiệp. Theo Brand Finance, giá trị thương hiệu quốc gia Việt Nam đạt 507 tỷ USD năm 2024, tăng lên 519,6 tỷ USD năm 2025, giữ thứ hạng 32 thế giới. Dù còn hạn chế về nguồn lực, số hóa, khả năng tiếp cận của doanh nghiệp nhỏ, giai đoạn 2020 - 2025 đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của xúc tiến thương mại Việt Nam.

Định hướng chiến lược xúc tiến thương mại giai đoạn 2026 - 2030

Giai đoạn 2026 - 2030 không chỉ là "tiếp nối" giai đoạn trước, mà là sân chơi hoàn toàn mới với quy mô, tốc độ, mức độ cạnh tranh cao hơn nhiều: thị trường lớn siết chặt hàng rào kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng, an toàn, truy xuất; chuỗi cung ứng toàn cầu phân tán, hình thành những "cụm giá trị" mới; số hóa thương mại tăng nhanh chưa từng có. Trong nước, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, cùng Chương trình Go Global 2026 - 2035 đặt ra yêu cầu: Xúc tiến thương mại phải chủ động, chuyên nghiệp, số hóa hơn, dẫn dắt kinh tế tư nhân chuyển từ "tham gia" sang "thiết lập hiện diện quốc tế", từ "gia công - xuất khẩu" sang "sở hữu thương hiệu toàn cầu".

Báo cáo đề xuất 6 nhóm ngành trọng tâm giai đoạn 2026 - 2030: điện tử - linh kiện; dệt may; da giày; công nghiệp vận tải, linh kiện; nông - thủy sản chế biến (cà phê, gạo, hạt điều, trái cây, cá - tôm, gia vị); đồ gỗ - thủ công mỹ nghệ, cùng ngành mới nổi như công nghệ thông tin, logistics, công nghệ môi trường. Song song, cần củng cố thị trường truyền thống Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, mở rộng sang thị trường lớn như Anh, Canada, Nga, Ấn Độ, Australia, UAE, Mexico, Brazil, Chile - nơi xuất khẩu Việt Nam đang tăng nhanh.

Nhiệm vụ trọng tâm khác là xây dựng Hệ sinh thái xúc tiến thương mại quốc gia - thống nhất, hiện đại, gắn kết, lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Bộ Công Thương điều phối chiến lược; Cục Xúc tiến thương mại là đầu mối chính sách; địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, đặc biệt kinh tế tư nhân theo Nghị quyết số 68 là lực lượng triển khai trực tiếp. Điều kiện tiên quyết là dữ liệu quốc gia, số hóa quản lý chương trình, bộ nhận diện xuất khẩu ngành và hạ tầng hội chợ - triển lãm quốc gia.

Cần nâng cao năng lực ngành hàng, địa phương, doanh nghiệp về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tiêu chuẩn bền vững; phát triển doanh nghiệp dẫn dắt qua chương trình Doanh nghiệp tiên phong và GoGlobal theo tinh thần Nghị quyết 68, hỗ trợ tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại, từ siêu thị, chuỗi bán lẻ đến thương mại điện tử xuyên biên giới, tạo hiệu ứng lan tỏa giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa gia nhập chuỗi cung ứng.

Chương trình cấp quốc gia về xúc tiến thương mại được đổi mới toàn diện: nâng cấp nội dung, cách thức thực hiện; đơn giản hóa tối đa thủ tục; tăng định mức, tỷ lệ hỗ trợ tiệm cận thực tế thị trường theo Nghị quyết số 138/NQ-CP về Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW. Đồng thời, cần chuyển đổi mô hình xúc tiến thương mại theo hướng hai chiều, biến Việt Nam thành trung tâm giao thương khu vực (regional trade hub): vừa hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra thế giới, vừa thu hút doanh nghiệp, nhà nhập khẩu, nhà cung cấp công nghệ quốc tế đến Việt Nam - mô hình đã hiệu quả tại Hội chợ Mùa Thu 2025, cần nhân rộng, kết hợp xúc tiến thương mại - đầu tư - du lịch - ngoại giao kinh tế.

Cục Xúc tiến thương mại nhấn mạnh, giai đoạn 2026 - 2030 có ý nghĩa quan trọng với tiến trình nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, khi mục tiêu là hướng tới những phân khúc giá trị gia tăng cao hơn. Hệ sinh thái xúc tiến thương mại đang được xây dựng sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường, phát triển bền vững, viết tiếp câu chuyện 40 năm Đổi mới trong kỷ nguyên hội nhập.