Mở cửa thị trường bán lẻ điện: VCCI kiến nghị tách bạch hạ tầng và kinh doanh

Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia, Bộ Công Thương đang xây dựng Dự thảo Báo cáo tổng hợp hoàn thiện thiết kế thị trường bán buôn cạnh tranh, xây dựng thị trường bán lẻ điện cạnh tranh và lộ trình triển khai tổng thể.

Góp ý vào việc xây dựng dự thảo, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, hiện nay, hạ tầng lưới điện phân phối chủ yếu do các đơn vị thuộc Nhà nước quản lý.

Khi mở cửa thị trường bán lẻ, trong trường hợp các đơn vị này vừa nắm giữ hạ tầng (mang tính độc quyền tự nhiên), vừa trực tiếp tham gia hoạt động kinh doanh bán lẻ điện thì có thể khiến các doanh nghiệp tư nhân lo ngại về khả năng cạnh tranh bình đẳng trên thị trường.

Để thu hút nguồn vốn tư nhân tham gia lĩnh vực kinh doanh bán lẻ điện, VCCI đề nghị Ban soạn thảo quy định rõ lộ trình minh bạch hóa và tiến tới độc lập hoàn toàn giữa bộ phận quản lý lưới điện và bộ phận kinh doanh bán lẻ điện.

“Việc bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng, trong đó các doanh nghiệp được tiếp cận thông tin và hạ tầng trên cơ sở công bằng sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của thị trường bán lẻ điện, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và mang lại lợi ích cho khách hàng sử dụng điện”, VCCI nêu.

Cũng theo VCCI, trên thực tế, trải nghiệm của các doanh nghiệp sử dụng điện, nhất là các nhà máy sản xuất phụ thuộc rất nhiều vào sự thuận tiện khi họ muốn đổi nhà cung cấp điện để hưởng dịch vụ tốt hơn.

Trong trường hợp các thủ tục liên quan đến chốt chỉ số công tơ hoặc chuyển đổi hợp đồng được thiết kế phức tạp có thể khiến khách hàng ngần ngại thực hiện việc chuyển đổi nhà cung cấp.

Do đó, VCCI đề nghị Ban soạn thảo thiết kế quy trình chuyển đổi nhà cung cấp điện theo hướng đơn giản, thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, tạo điều kiện để các bên chủ động lựa chọn phương thức giao dịch phù hợp. Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và cơ chế chia sẻ thông tin minh bạch trên cơ sở có sự đồng ý của khách hàng sẽ góp phần giảm chi phí thời gian và nguồn lực cho các bên tham gia thị trường.

Bên cạnh đó, việc Dự thảo yêu cầu các doanh nghiệp bán lẻ điện phải có biện pháp bảo đảm tài chính nhằm hạn chế rủi ro cho hệ thống là cần thiết. Tuy nhiên, việc quy định doanh nghiệp phải ký quỹ bằng tiền mặt với giá trị lớn, vô hình trung có thể tạo áp lực dòng tiền và chi phí cơ hội rất lớn cho doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn đang cần tối ưu hóa nguồn vốn lưu động.

Nhằm giảm gánh nặng đọng vốn cho doanh nghiệp, VCCI đề nghị Ban soạn thảo mở rộng các hình thức bảo đảm theo hướng linh hoạt hơn theo thông lệ quốc tế và pháp luật dân sự và kinh doanh hiện hành.

Cụ thể, doanh nghiệp có thể được sử dụng các hình thức như bảo lãnh ngân hàng, bảo hiểm thương mại hoặc đánh giá dựa trên mức độ tín nhiệm doanh nghiệp.

“Cách tiếp cận này vừa góp phần kiểm soát rủi ro cho hệ thống, vừa tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tham gia thị trường”, VCCI nêu.

Ngoài ra, Dự thảo đã cung cấp một giải pháp tích cực khi thiết kế cơ chế “nhà cung cấp dự phòng” nhằm bảo đảm khách hàng không bị gián đoạn cung cấp điện trong trường hợp đơn vị bán lẻ điện ngừng hoạt động.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy trong trường hợp phải chuyển sang nhà cung cấp dự phòng, khách hàng có thể phải mua điện khẩn cấp với mức giá cao hơn đáng kể so với hợp đồng đã ký kết trước đó.

Trên thực tế, chi phí điện năng chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản xuất của nhiều doanh nghiệp. Do đó, đề nghị Ban soạn thảo bổ sung quy định về bảo vệ doanh nghiệp tiêu dùng, cụ thể: Trong trường hợp khách hàng phải chuyển sang nhà cung cấp dự phòng mà không do lỗi của mình thì cần có một khoảng thời gian ân hạn áp dụng mức giá trần ổn định.

Điều này giúp doanh nghiệp có thêm thời gian để tìm kiếm và lựa chọn nhà cung cấp điện phù hợp, đồng thời hạn chế tác động bất lợi từ việc gia tăng đột ngột chi phí đầu vào, qua đó bảo đảm tính liên tục của hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Vì vậy, VCCI đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc bổ sung quy định về trách nhiệm thông báo của đơn vị bán lẻ điện cho khách hàng trong trường hợp doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản hoặc có khả năng ngừng hoạt động, nhằm giúp khách hàng chủ động xây dựng phương án ứng phó phù hợp.