'Giải phẫu' mạng lưới cung ứng kim cương, vàng xuyên biên giới cho PNJ

Tại cuộc họp với nhà đầu tư diễn ra hồi đầu tuần, ban lãnh đạo Công ty Cổ phần Vàng bạc đá quý Phú Nhuận - PNJ đã phải đối diện với câu hỏi về mức độ liên quan giữa công ty, P-Lab và số kim cương được xác định nằm trong đường dây buôn lậu.

Giải đáp vấn đề này, bà Cao Thị Ngọc Dung, Chủ tịch Hội đồng quản trị PNJ, khẳng định toàn bộ kim cương được đưa vào hệ thống của doanh nghiệp đều nhập khẩu theo con đường chính ngạch, chủ yếu từ các nhà cung cấp tại Thái Lan và Hồng Kông (Trung Quốc).

Theo người đứng đầu PNJ, quan hệ thương mại giữa doanh nghiệp và các đối tác nước ngoài được xác lập thông qua hợp đồng, trong đó có những điều khoản liên quan đến nguồn gốc hàng hóa; các lô hàng đều phải đi kèm hồ sơ, chứng từ nhập khẩu và tài liệu pháp lý tương ứng.

Bà Cao Thị Ngọc Dung cho biết thêm, P-Lab không có chức năng kinh doanh kim cương mà chỉ cung cấp dịch vụ kiểm định. Giữa công ty mẹ PNJ và P-Lab có phát sinh các hợp đồng dịch vụ chuyên môn, song không tồn tại quan hệ mua bán hàng hóa giữa hai bên.

Chuỗi cung ứng kim cương đa dạng

Theo tìm hiểu của Báo Công Thương, PNJ thuộc nhóm doanh nghiệp có quy mô nhập khẩu top đầu của TP. Hồ Chí Minh. Hoạt động này chủ yếu được triển khai thông qua công ty mẹ và Công ty TNHH Một thành viên Chế tác và Kinh doanh trang sức PNJ, viết tắt là PNJP - công ty con trong hệ thống.

Xét riêng mặt hàng kim cương, cấu trúc nguồn cung trên thực tế có phạm vi rộng hơn hai thị trường Hồng Kông (Trung Quốc) và Thái Lan như lãnh đạo PNJ đề cập trước nhà đầu tư. Dữ liệu thương mại cho thấy, PNJ còn xây dựng quan hệ chặt chẽ với các đối tác từ Ấn Độ, Bỉ, Đức đến Trung Quốc. Đây là những mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất, cắt mài, phân loại và phân phối kim cương toàn cầu.

Ví dụ mới đây, ngày 15/5/2026, PNJP nhập khẩu một lô kim cương thiên nhiên có tổng trọng lượng 54,52 carat, bao gồm các viên đá đã hoàn tất công đoạn cắt mài và đánh bóng nhưng chưa được gắn lên sản phẩm trang sức, với kích thước dao động từ 0,9 mm đến 4,5 mm.

Doanh nghiệp đứng tên gửi hàng là FH Trautz GMBH, có trụ sở chính tại Đức. Tuy nhiên, địa điểm làm thủ tục xuất khẩu và nơi lô hàng thực tế rời đi lại nằm tại Bỉ. Lô hàng được khai báo theo mã HS 71023900, làm thủ tục thông quan tại Hải quan khu chế xuất Tân Thuận, có tổng trị giá 21.126,85 USD, tương ứng mức giá nhập khẩu bình quân khoảng 387 USD mỗi carat.

Cũng trong ngày 15/5/2026, PNJP nhập 80 miếng kim cương nhân tạo sản xuất theo công nghệ lắng đọng hơi hóa học, thường được gọi là kim cương CVD, từ Henan Yuxing Carbon Material Co. Ltd. của Trung Quốc.

Theo mô tả hàng hóa, đây là loại vật liệu phục vụ mục đích công nghiệp, thường sử dụng trong dao cắt, đầu mài hoặc các công cụ có yêu cầu cao về độ cứng và khả năng chống mài mòn trong quá trình gia công trang sức; không phải kim cương thành phẩm được nhập về để gắn trực tiếp lên nhẫn, dây chuyền hoặc các sản phẩm bán lẻ.

Mức giá nhập khẩu chỉ khoảng 4 - 5 USD mỗi miếng. Các lô hàng được khai báo theo mã HS 71022900 và làm thủ tục tại Hải quan chuyển phát nhanh.

Forte Jewellery - đối tác lâu năm của PNJ

Trong hệ thống nhà cung ứng của PNJ, Forte Jewellery Co., Ltd. là một trong số đối tác đáng chú ý, xét cả về thời gian giao dịch lẫn quy mô một số lô hàng.

Chỉ trong 2 ngày của tháng 1/2022, PNJP đã nhập khẩu năm lô kim cương thiên nhiên đã qua gia công từ Forte Jewellery, với tổng trọng lượng khoảng 2.305 carat và tổng kim ngạch tới hơn 958.000 USD. Toàn bộ các lô hàng này được xuất khẩu từ Hồng Kông (Trung Quốc) trong khoảng thời gian từ ngày 20/1 đến ngày 26/1/2022.

Quan hệ thương mại giữa hai bên tiếp tục được duy trì trong các năm sau. Ngày 22/4/2026, công ty mẹ PNJ nhập khẩu một lô gồm 78.194 viên kim cương thiên nhiên đã được cắt và đánh bóng, có tổng trọng lượng 475,61 carat và trị giá hơn 209.000 USD.

Forte Jewellery tiếp tục là doanh nghiệp cung ứng, nhưng lô hàng lần này được xuất khẩu từ Ấn Độ thay vì Hồng Kông (Trung Quốc).

Việc một nhà bán hàng giao sản phẩm từ nhiều quốc gia khác nhau là mô hình khá phổ biến trong ngành kim cương quốc tế, đặc biệt khi bên cung ứng tổ chức hoạt động kinh doanh theo cấu trúc xuyên biên giới hoặc sử dụng mạng lưới các doanh nghiệp gia công, kho ngoại quan, đại lý logistics và đơn vị xuất khẩu liên kết.

Tương tự như trường hợp của FH Trautz GMBH đề cập phía trên, một khả năng là kim cương được cắt mài, phân loại và hoàn thiện trực tiếp tại Ấn Độ, sau đó giao thẳng sang Việt Nam. Trong khi đó, Forte Jewellery vẫn giữ vai trò đối tác hợp đồng, đơn vị bán hàng hoặc chủ thể phát hành hóa đơn thương mại.

Cách thức tổ chức như vậy có thể giúp rút ngắn thời gian luân chuyển hàng hóa, tiết giảm chi phí logistics và loại bỏ công đoạn đưa sản phẩm quay trở lại Hồng Kông (Trung Quốc) trước khi xuất khẩu sang thị trường đích.

Một khả năng khác là Forte Jewellery sử dụng công ty liên kết, cơ sở gia công, đại lý thương mại hoặc đơn vị xuất khẩu tại Ấn Độ. Lúc này, tên bên bán vẫn được giữ nguyên trên bộ hồ sơ giao dịch, còn nước xuất khẩu phản ánh nơi hàng hóa được khai báo với cơ quan hải quan và thực tế rời khỏi lãnh thổ.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất quý I/2026, PNJ còn ghi nhận khoản phải trả hơn 3,1 tỷ đồng đối với Forte Jewellery. Dư nợ thương mại là chỉ dấu cho thấy quan hệ giao dịch giữa hai doanh nghiệp vẫn được duy trì đến thời điểm lập báo cáo.

Hệ thống đối tác được phân tán trên nhiều thị trường

Ngoài Forte Jewellery, dữ liệu hải quan cho thấy PNJ và PNJP còn giao dịch với nhiều nhà cung ứng kim cương khác, bao gồm: Fineese Impex Ltd., Shine Jewels, Diarough Ltd. và Yasho Diam Ltd (cùng có trụ sở tại Hồng Kông) và Jewel Star Diamond Co. Ltd. (Thái Lan).

Cấu trúc đa dạng cho thấy PNJ không lệ thuộc tuyệt đối vào bất cứ một đối tác, hoặc một trung tâm cung ứng đơn lẻ nào. Điều đó giúp PNJ linh hoạt hơn trong lựa chọn kích thước kim cương, cấp độ màu sắc, độ tinh khiết, giác cắt, mức giá và thời hạn giao hàng.

Đối với doanh nghiệp bán lẻ có hệ thống cửa hàng lớn, phân tán nhà cung cấp còn là biện pháp quản trị rủi ro chuỗi cung ứng, làm giảm thiểu khả năng gián đoạn hàng hóa khi thị trường gặp biến động về vận tải, chính sách thương mại, năng lực sản xuất hoặc điều kiện thanh toán.

Vậy nhưng, mức độ phân tán lớn cũng đặt ra yêu cầu về hệ thống kiểm soát nội bộ cho PNJ. Để đảm bảo tính minh bạch của nguồn hàng, doanh nghiệp cần xây dựng một hệ thống quản trị truy xuất dữ liệu, có khả năng chứng minh toàn bộ hành trình của kim cương từ nhà cung ứng đến kho, nhà máy chế tác và điểm bán lẻ, là căn cứ để khách hàng tham chiếu trước khi đưa ra quyết định.

Không chỉ nhập đá quý, PNJ còn mua trang sức vàng hoàn thiện

Hoạt động nhập khẩu của PNJ không dừng ở kim cương, đá quý mà còn bao gồm cả số lượng lớn sản phẩm trang sức vàng đã hoàn thiện. Trong đó, Indonesia là nguồn cung quan trọng nhất đối với PNJ, chủ yếu xuất phát từ hai đối tác là PT. Untung Bersama Sejahtera và PT. Lotus Lingga Pratama.

Ngày 27/5, PNJ làm thủ tục tại Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất để nhập khẩu một lô hàng từ PT. Lotus Lingga Pratama, bao gồm 275 sản phẩm bông tai vàng 14K, trị giá 42.847,25 USD; 151 mặt huy chương vàng 8K, trị giá 9.055,80 USD; 83 vòng tay vàng 14K, trị giá 19.367,91 USD.

Trước đó, ngày 25/5/2026, doanh nghiệp nhập khẩu 1.149 sản phẩm trang sức vàng trắng 18K từ PT. Untung Bersama Sejahtera, chủ yếu là dây chuyền và vòng tay, với tổng trị giá gần 837.000 USD.

Các lô hàng trên cho thấy cơ cấu nguồn cung của PNJ được hình thành từ nhiều phương thức khác nhau. Không chỉ thu thập, mua lại vàng trong nước để phục vụ sản xuất nội bộ, doanh nghiệp còn nhập nguyên liệu để chế tác, mua công cụ và vật liệu phục vụ gia công. Thậm chí, nhập trực tiếp sản phẩm hoàn thiện từ những nhà sản xuất nước ngoài.

Indonesia là một trong những trung tâm sản xuất và xuất khẩu trang sức lớn của châu Á, xuất khẩu khoảng 3,44 tỷ USD sản phẩm trong năm 2024, theo  số liệu thương mại do OEC tổng hợp.

Lợi thế của Indonesia trước hết đến từ hệ sinh thái sản xuất đã được hình thành trong thời gian dài, được Chính phủ nước này ưu tiên hỗ trợ về công nghệ, máy móc, tiêu chuẩn chất lượng và mở rộng thị trường xuất khẩu. Họ còn sở hữu các nhà máy công nghiệp quy mô lớn và lực lượng thợ thủ công lành nghề có truyền thống chế tác kim loại quý.