Phụ tải liên tục lập đỉnh mới và khả năng điều phối hiệu quả hệ thống điện quốc gia

Miền Bắc lần đầu tiên vượt ngưỡng 30.000 MW:

Theo Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO): Lúc 22 giờ 15 phút ngày 24/6/2026, công suất phụ tải cực đại của miền Bắc đạt 30.209 MW, tăng 14,2% so với cùng kỳ năm trước và cao hơn 7,2% so với mức đỉnh năm 2025. Đây là lần đầu tiên khu vực miền Bắc vượt mốc 30.000 MW. Đáng chú ý hơn, NSMO dự báo phụ tải cực đại có thể tiếp tục tăng lên khoảng 31.000-32.000 MW trong những ngày nắng nóng tiếp theo.

Diễn biến này phản ánh tốc độ tăng trưởng phụ tải điện vẫn đang duy trì ở mức rất cao, đặc biệt tại các trung tâm kinh tế và công nghiệp phía Bắc. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn vào cách hệ thống điện được vận hành để đáp ứng nhu cầu này, có thể thấy một xu hướng mới đang hình thành.

Từ bài toán nguồn điện, sang bài toán điều phối nguồn lực:

Để đáp ứng phụ tải tăng cao tại miền Bắc, NSMO đã phải tăng cường truyền tải công suất từ miền Trung và miền Nam ra Bắc thông qua hệ thống liên kết 500 kV Bắc - Nam. Điều đó cho thấy bức tranh cung - cầu điện hiện nay không còn được đánh giá riêng lẻ theo từng vùng, mà ngày càng mang tính liên kết trên phạm vi toàn quốc. Nếu trước đây, câu hỏi lớn nhất thường là có đủ nguồn điện hay không, thì hiện nay vấn đề quan trọng hơn là làm thế nào để khai thác tối ưu các nguồn lực hiện có trên toàn hệ thống.

Nói cách khác, bài toán của hệ thống điện Việt Nam hiện nay không chỉ là xây thêm nguồn điện, mà còn là nâng cao khả năng truyền tải và điều phối nguồn lực trên phạm vi toàn quốc.

Vai trò của các đường dây 500 kV Bắc - Nam chính là minh chứng rõ nét nhất cho sự thay đổi này.

Đường dây 500 kV mạch 3 đang phát huy giá trị:

Trong nhiều năm, các dự án nguồn điện thường nhận được nhiều sự quan tâm hơn các dự án lưới điện. Tuy nhiên, thực tế vận hành những ngày qua cho thấy hệ thống truyền tải đang đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với an ninh năng lượng quốc gia. Việc hoàn thành đường dây 500 kV mạch 3 (Quảng Trạch - Phố Nối) trong năm 2024 đã giúp nâng đáng kể khả năng truyền tải điện từ miền Trung và miền Nam ra miền Bắc.

Theo Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT): Trong những ngày cao điểm nắng nóng, hệ thống 4 mạch đường dây 500 kV Bắc - Nam đang bảo đảm truyền tải lượng điện tương đương gần 20% nhu cầu điện của miền Bắc. Nếu không có năng lực truyền tải này, áp lực lên hệ thống điện miền Bắc sẽ lớn hơn rất nhiều và chi phí vận hành hệ thống cũng sẽ tăng đáng kể.

Thực tế này cho thấy đầu tư lưới điện truyền tải không còn đơn thuần là giải pháp kỹ thuật, mà đã trở thành một cấu phần quan trọng của chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng.

Thách thức lớn nhất không phải là thiếu điện:

So với giai đoạn 2023, khả năng cung ứng điện của Việt Nam hiện đã được cải thiện đáng kể. Nguồn thủy điện có điều kiện thủy văn thuận lợi hơn. Nhiều tổ máy nhiệt điện than vận hành ổn định hơn. Hệ thống truyền tải được tăng cường. Các dự án nguồn điện mới đang từng bước được đưa vào khai thác. Điều đó giúp giảm đáng kể nguy cơ thiếu điện trên diện rộng. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa hệ thống điện đã hết áp lực.

Khi phụ tải tăng nhanh, dự phòng công suất sẽ bị thu hẹp, thì trong bối cảnh đó, chỉ cần một số tổ máy lớn, hoặc các phần tử quan trọng của lưới điện gặp sự cố đúng vào thời điểm nắng nóng cực đoan, áp lực vận hành hệ thống có thể gia tăng rất nhanh.

Đó cũng là lý do NSMO đang phải huy động linh hoạt cả nguồn thủy điện lớn, thủy điện nhỏ, nguồn nhiệt điện và hệ thống truyền tải liên miền để duy trì mức dự phòng cần thiết.

Tương lai thuộc về các nguồn điện linh hoạt:

Kỷ lục phụ tải của mùa hè năm 2026 cũng gửi đi một thông điệp quan trọng cho giai đoạn 2027-2030. Nếu tốc độ tăng trưởng phụ tải tiếp tục duy trì ở mức cao, nhu cầu công suất cực đại của miền Bắc có thể tiếp tục tăng thêm hàng nghìn MW chỉ trong vài năm tới. Khi đó, thách thức của hệ thống điện sẽ không còn nằm chủ yếu ở sản lượng điện năng, mà ở khả năng đáp ứng công suất trong các thời điểm phụ tải đỉnh.

Điều này lý giải vì sao Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt trọng tâm ngày càng lớn vào các nguồn điện linh hoạt như thủy điện tích năng, pin lưu trữ năng lượng (BESS), nguồn điện khí linh hoạt, điều chỉnh phụ tải và thị trường dịch vụ phụ trợ. Đây không chỉ là các giải pháp kỹ thuật, mà sẽ trở thành những thành phần thiết yếu bảo đảm khả năng vận hành an toàn của hệ thống điện trong tương lai.

Kết luận:

Những kỷ lục phụ tải mới của mùa hè 2026 cho thấy hệ thống điện Việt Nam vẫn đang đáp ứng được nhu cầu điện của nền kinh tế. Tuy nhiên, phía sau những con số đó là một thực tế quan trọng hơn: Hệ thống điện đang bước sang một giai đoạn phát triển mới với mức độ liên kết, điều phối và yêu cầu linh hoạt ngày càng cao. Nếu trong giai đoạn trước, ưu tiên hàng đầu là phát triển thêm nguồn điện, thì trong giai đoạn tới, trọng tâm sẽ là nâng cao khả năng truyền tải, tăng cường dự phòng công suất và phát triển các nguồn lực linh hoạt.

Những ngày nắng nóng cuối tháng 6/2026 đã cho thấy rất rõ điều đó: Miền Bắc vẫn được cung cấp điện đầy đủ (không chỉ vì có thêm nguồn điện), mà còn vì hệ thống điện quốc gia đã đủ năng lực để huy động, điều phối và truyền tải nguồn lực từ những khu vực còn dư địa sang nơi có nhu cầu cao nhất./.

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo:

1. Thủ tướng Chính phủ (2025): Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quy hoạch điện VIII điều chỉnh).

2. Công ty TNHH MTV Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) (6/2026): Các thông tin vận hành hệ thống điện quốc gia, phụ tải cực đại và cân bằng cung - cầu điện.

3. Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) (2025-2026): Báo cáo vận hành hệ thống truyền tải điện 500 kV Bắc - Nam.

4. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) (2026): Báo cáo tình hình cung ứng điện mùa khô năm 2026.

5. Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (6/2026): Bản tin dự báo nắng nóng khu vực Bắc bộ và Trung bộ.

6. Tạp chí Năng lượng Việt Nam (2025-2026): Các bài viết của TS. Nguyễn Huy Hoạch về dự phòng công suất, nguồn điện linh hoạt, lưu trữ năng lượng, dịch vụ phụ trợ và thị trường điện cạnh tranh.