NSRP thúc đẩy năng lực cạnh tranh và tăng trưởng công nghiệp - năng lượng của Việt Nam

Phó Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam Fukuda Chikahiro: NSRP là một trong những nỗ lực của Việt Nam nhằm phát triển hệ sinh thái ngành công nghiệp hóa dầu, từ đó tiếp tục thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có các nhà đầu tư Nhật Bản

PV: NSRP là công ty liên doanh có sự tham gia của các doanh nghiệp Nhật Bản với tỷ lệ góp vốn lớn nhất. Theo quan điểm của Quý Cơ quan, chặng đường gần hai thập kỷ hình thành và phát triển của NSRP đã phản ánh chất lượng, chiều sâu và mức độ trưởng thành của quan hệ đối tác kinh tế giữa Việt Nam và Nhật Bản trong lĩnh vực công nghiệp và năng lượng như thế nào?

Ông Fukuda Chikahiro: Từ góc độ an ninh năng lượng và phát triển công nghiệp, JICA đưa ra một số quan sát như sau:

NSRP là một trong những minh chứng tiêu biểu nhất cho mối quan hệ đối tác kinh tế lâu dài, chiến lược và đôi bên cùng có lợi giữa Việt Nam và Nhật Bản. Kể từ khi thỏa thuận liên doanh được ký kết vào năm 2008, các đối tác Nhật Bản, chủ yếu là Công ty Idemitsu Kosan Nhật Bản và Công ty Hóa chất Mitsui Nhật Bản, đã giữ vai trò nòng cốt không chỉ với tư cách là nhà đầu tư mà còn là doanh nghiệp cung cấp công nghệ tiên tiến, chuyên môn trong quản lý dự án, kinh nghiệm vận hành và hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực.

Cùng với Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Công ty Kuwait Petroleum, các doanh nghiệp này đã cùng tham gia phát triển một trong những dự án công nghiệp có quy mô lớn nhất tại Việt Nam với tổng mức đầu tư khoảng 9 tỷ USD.

Dự án này là minh chứng cho phạm vi hợp tác rộng lớn giữa Việt Nam và Nhật Bản, vượt ra khỏi khuôn khổ quan hệ thương mại truyền thống. Đây là mối quan hệ đối tác toàn diện, bao phủ các lĩnh vực đầu tư, kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, quản lý môi trường an toàn và phát triển công nghiệp dài hạn. Dự án cũng phản ánh mối quan hệ kinh tế bền chặt giữa Việt Nam và Nhật Bản, đồng thời nhất quán với quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai quốc gia.

Từ góc độ năng lượng, NSRP đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng của Việt Nam thông qua việc cung ứng một phần đáng kể các sản phẩm lọc hóa dầu cho thị trường trong nước và góp phần đa dạng hóa nguồn cung. Trong điều kiện vận hành bình thường, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn đáp ứng khoảng 35-40% nhu cầu xăng dầu nội địa của Việt Nam.

Ở góc độ rộng hơn, dự án là một phần trong nỗ lực của Việt Nam nhằm phát triển hệ sinh thái ngành công nghiệp hóa dầu, từ đó tiếp tục thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có các nhà đầu tư Nhật Bản. Hình thức hợp tác quy mô lớn và dài hạn này phản ánh mối quan hệ kinh tế bền chặt giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn đáp ứng khoảng 35-40% nhu cầu xăng dầu nội địa của Việt Nam

PV: NSRP là động lực phát triển then chốt đối với Khu kinh tế Nghi Sơn và các ngành công nghiệp phụ trợ. JICA đánh giá như thế nào về đóng góp của NSRP đối với sự hình thành của một trung tâm tăng trưởng công nghiệp - năng lượng tại Việt Nam, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia?

Ông Fukuda Chikahiro: Khu kinh tế Nghi Sơn là khu kinh tế đa ngành, được Chính phủ Việt Nam lựa chọn là 1 trong 8 khu kinh tế ven biển trọng điểm của cả nước. Từ góc độ phát triển, NSRP đã đóng vai trò là một dự án đầu tư nền tảng, thúc đẩy quá trình chuyển đổi Khu kinh tế Nghi Sơn trở thành một trong những trung tâm công nghiệp và năng lượng quan trọng nhất của Việt Nam.

Bản thân Khu kinh tế Nghi Sơn cũng đang ngày càng khẳng định vai trò là cửa ngõ chiến lược kết nối khu vực Bắc Bộ và miền Trung, cũng như khu vực Tây Bắc và phía Nam của Việt Nam với thị trường Nam Lào và Đông Bắc Thái Lan. Sự hiện diện của Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn đã thu hút đầu tư vào lĩnh vực logistics, hạ tầng cảng biển, hệ thống cung cấp năng lượng, các ngành công nghiệp phụ trợ và phát triển đô thị, qua đó tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa và toàn khu vực Bắc Trung Bộ.

Dự án cũng tạo ra giá trị kinh tế đáng kể thông qua việc giải quyết vấn đề việc làm, nâng cấp ngành công nghiệp và phát triển các chuỗi cung ứng địa phương. Theo Cơ quan Bảo lãnh Đầu tư Đa phương (MIGA) thuộc Nhóm Ngân hàng Thế giới, NSRP góp phần tiết kiệm ngoại tệ, phát triển kỹ năng, chuyển giao công nghệ, đồng thời tạo cơ hội kinh doanh cho các ngành công nghiệp phụ trợ cùng các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Xét về năng lực cạnh tranh quốc gia, NSRP đã củng cố nền tảng công nghiệp của Việt Nam thông qua việc bảo đảm nguồn cung trong nước ổn định và đáng tin cậy hơn đối với các sản phẩm nhiên liệu và hóa dầu thiết yếu phục vụ sản xuất, vận tải và tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn cũng góp phần giảm thiểu tác động từ những đứt gãy nguồn cung bên ngoài, nâng cao sức hấp dẫn của Việt Nam với tư cách là điểm đến đầu tư và thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.

PV:Những căng thẳng địa chính trị gần đây tại Trung Đông đã gây áp lực lớn lên các chuỗi cung ứng dầu thô và thị trường năng lượng toàn cầu. JICA đánh giá như thế nào về nỗ lực của Petrovietnam và NSRP trong việc chủ động ứng phó với các bất ổn địa chính trị, duy trì vận hành ổn định Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, từ đó góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định nguồn cung xăng dầu trong nước?

Ông Fukuda Chikahiro: Những biến động gần đây tại Trung Đông đã làm nổi bật tầm quan trọng của khả năng thích ứng và đa dạng hóa chuỗi cung ứng năng lượng. Trong bối cảnh đó, các biện pháp do Petrovietnam và NSRP triển khai cho thấy những nỗ lực không ngừng nhằm nâng cao tính linh hoạt trong công tác thu mua dầu thô và vận hành nhà máy lọc dầu.

Trong nhiều năm qua, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn chủ yếu sử dụng dầu thô Kuwait - loại nguyên liệu đầu vào được thiết kế phù hợp với cấu hình công nghệ của nhà máy. Điều này giúp tối ưu hóa hiệu quả vận hành, nhưng cũng khiến nhà máy phụ thuộc đáng kể vào một nguồn cung duy nhất. Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị tại Trung Đông ngày càng gia tăng, những rủi ro từ việc phụ thuộc vào một nguồn dầu thô duy nhất đã trở nên rõ ràng hơn.

Từ góc độ này, việc NSRP đưa vào sử dụng các loại dầu thô thay thế như Das Blend và Djeno thể hiện nỗ lực nhằm nâng cao tính linh hoạt trong vận hành và mở rộng các phương án tìm kiếm nguồn cung trên thị trường dầu thô toàn cầu.

Sự hiện diện của Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn đã thu hút đầu tư vào logistics, hạ tầng cảng biển, hệ thống cung cấp năng lượng, các ngành công nghiệp phụ trợ và phát triển đô thị, tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa và toàn khu vực Bắc Trung Bộ

Một bước tiến triển gần đây là việc NSRP lần đầu tiên tiếp nhận và chế biến dầu thô ngoài Kuwait, cụ thể là loại Das Blend vào tháng 1/2026, tiếp theo là chuyến hàng dầu thô Djeno từ Cộng hòa Congo và việc nhập khẩu 2 triệu thùng dầu thô Basrah Medium từ Iraq vào tháng 5/2026. Kết quả này có được nhờ các biện pháp mà Petrovietnam và NSRP đã triển khai trên cả phương diện kỹ thuật và hợp tác chiến lược.

Với việc NSRP đáp ứng khoảng 35-40% nhu cầu xăng dầu nội địa của Việt Nam, những nỗ lực nhằm duy trì hoạt động ổn định của nhà máy ở mức công suất khai thác cao, đồng thời đa dạng hóa các nguồn cung dầu thô, đã trực tiếp góp phần tăng cường an ninh năng lượng quốc gia và hỗ trợ ổn định thị trường xăng dầu trong nước trong bối cảnh thị trường toàn cầu còn nhiều biến động.

PV: Việt Nam đang hướng tới mục tiêu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số, đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Tiếp nối thành công của NSRP, JICA hình dung như thế nào về triển vọng hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản trong lĩnh vực công nghiệp và năng lượng trong thời gian tới?

Ông Fukuda Chikahiro: Trong hơn 30 năm đồng hành cùng ngành năng lượng Việt Nam, JICA đã hỗ trợ phát triển nhiều công trình hạ tầng trọng điểm như các nhà máy thủy điện, nhiệt điện, đường dây truyền tải 500 kV Phú Mỹ - TP.HCM, góp phần nâng cao năng lực cung ứng điện. Những năm gần đây, theo định hướng Quy hoạch điện VIII, JICA tập trung hỗ trợ các dự án năng lượng tái tạo và phát triển carbon thấp, tiêu biểu là các dự án điện mặt trời Phú Yên, điện mặt trời nổi Đa Mi và điện gió Quảng Trị.

Trong thời gian tới, JICA sẽ tiếp tục triển khai các dự án góp phần phát triển hạ tầng điện lực và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng của Việt Nam thông qua các khoản vay ODA và nguồn vốn Tài chính Đầu tư Khu vực Tư nhân (PSIF), phối hợp với Chính phủ Việt Nam và các định chế tài chính quốc tế.

Đối với vấn đề an ninh dầu mỏ, JICA dự kiến sẽ triển khai một khảo sát về dự trữ dầu của Việt Nam từ quý IV/2026. Khảo sát này là một bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa cam kết chung của Thủ tướng hai nước thông qua các hoạt động hợp tác cụ thể.

Trong chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản vào tháng 5 vừa qua, lãnh đạo hai nước đã nhất trí tăng cường hợp tác song phương trong lĩnh vực dự trữ dầu mỏ. Mục tiêu của khảo sát không chỉ dừng lại ở việc đưa ra khuyến nghị về việc mở rộng năng lực dự trữ, mà còn nhằm hỗ trợ Việt Nam xây dựng một hệ thống dự trữ dầu mỏ toàn diện, phù hợp với điều kiện kinh tế và thể chế của mình. NSRP chắc chắn là một nhân tố quan trọng của Việt Nam và JICA sẽ tiếp tục đánh giá về NSRP trong suốt quá trình thực hiện khảo sát này.

Thông qua những nỗ lực này, JICA sẽ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy quá trình khử carbon và xây dựng một hệ thống năng lượng bền vững.

Nhìn nhận một cách rộng hơn từ góc độ của cộng đồng doanh nghiệp, việc NSRP vận hành thành công tạo ra nền tảng vững chắc, mang lại sự khích lệ và niềm tin để các doanh nghiệp Nhật Bản khác tiếp tục tìm kiếm và mở rộng các cơ hội hợp tác bền vững giữa Việt Nam và Nhật Bản trong lĩnh vực công nghiệp và năng lượng.

Mặc dù hạ tầng năng lượng truyền thống vẫn tiếp tục giữ vai trò quan trọng nhằm đảm bảo tăng trưởng kinh tế ổn định, quan hệ hợp tác tương lai dự kiến sẽ ngày càng tập trung vào phát triển bền vững, khử carbon, hiệu quả năng lượng và đổi mới công nghệ.

Hơn nữa, mô hình chiến lược và hoạt động thành công của NSRP được kỳ vọng sẽ mở đường cho mối quan hệ hợp tác chiến lược dài hạn giữa các doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản, dịch chuyển từ các dự án riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái hợp tác toàn diện hơn, kết nối hạ tầng, công nghiệp, năng lượng, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Bằng cách kết hợp tiềm năng tăng trưởng năng động của Việt Nam với thế mạnh về công nghệ và kinh nghiệm phát triển của Nhật Bản, quan hệ đối tác này có thể đóng góp đáng kể vào mục tiêu đưa Việt Nam trở thành một nền kinh tế công nghiệp hiện đại, có năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Phương Thảo